kraj Napoleona

Wojciech Dębołęcki (ur. ok. 1585, zm. ok. 1646), franciszkanin, pisarz, kompozytor, teolog i poliglota. Lansował wizję sarmackiej Polski jako mesjasza narodów (Wywód jedynowłasnego państwa świata, Warszawa 1633).

Jego kompozycje muzyczne zawierają jedne z pierwszych przykładów stosowania basso continuo, zachowały się ich niewielkie fragmenty. Dzieła te odznaczały się godną odnotowania oryginalnością.

Inna wersja nazwiska - Dembołęcki, sławny także jako autor dzieła Przewagi elearów polskich (Poznań 1623), swoistego pamiętnika z wypraw lisowczyków w latach 1618-1623 w pierwszej fazie wojny trzydziestoletniej. Przypisuje mu się również autorstwo innych skromniejszych lisowianów (z lat 1619-1623), mianowicie:

• List o lisowczykach (pseudonim: Habspert Nickel, być może geonim),
• Żywot kozaków lisowskich (pseudonim: Bartłomiej Zimorowic, allonim),
• Deklaracja abo objaśnienie kart kozackich (pseudonim: Nikodem Niebylski, anagram) (tłumaczoną z wcześniejszego ilustrowanego wzorca łacińskiego),
• tzw. Wiersze o lisowczykach (anonim),
• Kopia listu utrapionej Ojczyzny do lisowczyków (pseudonim: Maciej Żołęcki)
• Pieśni o cnych kozakach lisowskich (anonim).

Ze względu na rozmaite zainteresowania zasłużył sobie na miejsce w polskiej tradycji w obrębie wielu dziedzin. Znany jest jako kapelan lisowczyków, współtwórca ich wojskowego prawa, jak i ich dziejopis. Kochał słowo - stąd w jego pracach wyraźny hołd dla etymologii, paremiologii, osobliwości leksykalnych, neologizmów.

Znał prawdopodobnie dziesięć języków. Słynął zaś z przesadnej megalomanii narodowej, której kwintesencją stało się przekonanie, iż ponoć - jak dowodził - Adam i Ewa w raju po... polsku rozmawiali, co miało być wyrazem uprzywilejowania narodu.

Sprawował misje dyplomatyczne, przeprowadził ważne reformy w strukturze administracyjnej franciszkanów prowincji polskiej. Służył jako ideolog tzw. Milicji Chrześcijańskiej (obok przywódcy organizacji o nazwisku Michał Adolf Althan), był generałem towarzystwa mającego na celu wykup więźniów z niewoli tureckiej, której zasady opracował w 1626, niemniej zgromadzone sumy chyba zmarnował, za co m.in. utracił wcześniej zyskane przywileje i powody do chwały. Przyczyniła się do tego i treść osławionego "Wywodu". Dał się poznać jako hulaka i człowiek nie pozbawiony apetytu do korzystania z uroków doczesnego świata, mimo iż nosił habit franciszkański i szczycił się doktoratem z teologii. Umierał właściwie w zapomnieniu.

[edytuj] Zobacz też:

• przegląd zagadnień z zakresu historii Polski,
• literatura polska