Wojciech Dębołęcki
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Wojciech Dębołęcki (ur. w m. Konojady k. Brodnicy ok. 1585, zm. ok. 1646 we Lwowie) - franciszkanin, w 1625 prowincjał polskich franciszkanów, od 1643 definior i kronikarz zakonu, pisarz, kompozytor, teolog i poliglota. Lansował wizję sarmackiej Polski jako mesjasza narodów (Wywód jedynowłasnego państwa świata, Warszawa 1633).
[edytuj] Kariera
Syn Jakuba Konojadzkiego (zm. między wrześniem 1645, a lutym 1647), posiadał solidne wykształcenie retoryczne i łacińskie.
Studia w zakresie dialektyczno-scholastycznym odbył w zakonie franciszkańskim, do którego wstąpił w 1598 r. w Krakowie.
W 1615 r. został kaznodzieją w Kaliszu, a w 1617 w Chełmnie na Pomorzu. W 1617 wyjechał do Włoch. Po powrocie w latach 1621-1622, walczył w oddziałach lisowczyków na Węgrzech.
W 1625 r. uzyskał doktorat teologii w Rzymie. Po powrocie do kraju przez miesiąc był prowincjałem polskiej prowincji zakonnej i osiadł w prowincji ruskiej. W 1627 został gwardianem w Kamieńcu Podolskim. Uzyskał stanowisko generalnego komisarza Bractwa Żołnierki Chrześcijańskiej dla wykupywania jeńców chrześcijańskich.
W latach 1630-1632 przebywał znowu w Rzymie. Otrzymał tytuł historyka i kronikarza zakonu.
[edytuj] Twórczość
Jego kompozycje muzyczne zawierają jedne z pierwszych przykładów stosowania basso continuo, zachowały się ich niewielkie fragmenty. Dzieła te odznaczały się godną odnotowania oryginalnością. Zachowały się jego dwa 5-głosowe utwory religijne, będące najstarszymi w Polsce przykładami stosowania basso continuo; apologetyczna kronika czynów wojennych lisowczyków; w duchu ideologii sarmatyzmu wywód o pochodzeniu wszystkich języków z języka polskiego.
Inna wersja nazwiska - Dembołęcki, sławny także jako autor dzieła Przewagi elearów polskich (Poznań 1623), swoistego pamiętnika z wypraw lisowczyków w latach 1618-1623 w pierwszej fazie wojny trzydziestoletniej. Przypisuje mu się również autorstwo innych skromniejszych lisowianów (z lat 1619-1623), mianowicie:
- List o lisowczykach (pseudonim: Habspert Nickel, być może geonim),
- Żywot kozaków lisowskich (pseudonim: Bartłomiej Zimorowic, allonim),
- Deklaracja abo objaśnienie kart kozackich (pseudonim: Nikodem Niebylski, anagram) (tłumaczoną z wcześniejszego ilustrowanego wzorca łacińskiego),
- tzw. Wiersze o lisowczykach (anonim),
- Kopia listu utrapionej Ojczyzny do lisowczyków (pseudonim: Maciej Żołęcki)
- Pieśni o cnych kozakach lisowskich (anonim).
Ze względu na rozmaite zainteresowania zasłużył sobie na miejsce w polskiej tradycji w obrębie wielu dziedzin. Znany jest jako kapelan lisowczyków, współtwórca ich wojskowego prawa, jak i ich dziejopis. Kochał słowo - stąd w jego pracach wyraźny hołd dla etymologii, paremiologii, osobliwości leksykalnych, neologizmów.
Znał prawdopodobnie dziesięć języków. Słynął zaś z przesadnej megalomanii narodowej, której kwintesencją stało się przekonanie, iż ponoć - jak dowodził - Adam i Ewa w raju po... polsku rozmawiali, co miało być wyrazem uprzywilejowania narodu.
Sprawował misje dyplomatyczne, przeprowadził ważne reformy w strukturze administracyjnej franciszkanów prowincji polskiej. Służył jako ideolog tzw. Milicji Chrześcijańskiej (obok przywódcy organizacji o nazwisku Michał Adolf Althan), był generałem towarzystwa mającego na celu wykup więźniów z niewoli tureckiej, której zasady opracował w 1626, niemniej zgromadzone sumy chyba zmarnował, za co m.in. utracił wcześniej zyskane przywileje i powody do chwały. Przyczyniła się do tego i treść osławionego "Wywodu". Dał się poznać jako hulaka i człowiek nie pozbawiony apetytu do korzystania z uroków doczesnego świata, mimo iż nosił habit franciszkański i szczycił się doktoratem z teologii. Umierał właściwie w zapomnieniu.
[edytuj] Zobacz też
|
||||||||||||||||||||||||||