Westerplatte

Ten artykuł dotyczy Westerplatte w Gdańsku. Zobacz też: inne znaczenie tej nazwy.

Kampania wrześniowa 1939

Westerplatte – Gdańsk – granica – Krojanty – Lasy Królewskie – Mokra – Pszczyna – Mława – Bory Tucholskie – Jordanów – Borowa Góra – Mikołów - Bukowiec – Węgierska Górka – Tomaszów Mazowiecki – Wizna – Przemyśl – Piotrków – Różan – Iłża – Nowogród – Łomża – Wola Cyrusowa – Warszawa – Bzura – Jarosław – Kałuszyn – Mińsk Mazowiecki – Węgrów – Wilno – Lwów – Modlin – Kobryń – Brześć – Wybrzeże i Bałtyk – Tomaszów Lubelski – Wólka Węglowa – Palmiry – Łomianki - Janów, Wereszyca i Hołosko – Krasnystaw – Wilno - Grodno - Krasnobród – Husyn - Szack - Cześniki – Władypol – Wytyczyn - Parczew – Kock

Półwysep Westerplatte dziś

Pomnik Obrońców Wybrzeża

Tablica w Kościele Mariackim w Gdańsku

Wartownia nr 1

Wnętrze wartowni nr 1

Ruiny budynku koszar

"Nigdy Więcej Wojny"

Gdansk Nowy Port – zdjęcie satelitarne Landsat
Na zdjęciu zaznaczono m.in. teren Westerplatte (nr 1)

Makieta

Widok z góry

Pomnik widziany z przystani promowej

Westerplatte – półwysep w Gdańsku, przy ujściu Martwej Wisły. W latach 1926-39 Wojskowa Składnica Tranzytowa, której obrona we wrześniu 1939 stała się jednym z najbardziej znanych symboli polskiego oporu. Walczyła samotnie, jedynie źródła niemieckie podają o ataku żywych torped na stanowiska ostrzeliwujące Westerplatte z Nowego Portu

Obecnie w parku stoi Pomnik Obrońców Wybrzeża. Ma on 25 metrów wysokości (nie licząc podstawy, którą jest 20-metrowy kopiec). Pomnik ten, swoim kształtem przypomina wyszczerbiony bagnet wbity w ziemię.

Spis treści

1 Historia
2 Komendanci
3 1-7 września 1939
4 Nazwę Obrońców Westerplatte lub Bohaterów Westerplatte noszą lub nosiły
5 Wydawnictwa, publikacje, multimedia
6 Dojazd
7 Przypisy
8 Linki zewnętrzne
- 8.1 Mapy

[edytuj] Historia

w maju 1734 wylądował tu 2,5 tysięczny francuski korpus interwencyjny hrabiego Ludwika de Plélo (który sam tam zginął) próbujący przełamać oblężenie Gdańska przez Rosjan w czasie wojny o sukcesję polską.
14 marca 1924 – Rada Ligi Narodów przyznaje Polsce teren na półwyspie Westerplatte, u ujścia kanału portowego do morza, naprzeciw przedmieścia Nowy Port.
31 października 1925 – obszar na terenie Wolnego Miasta Gdańska na półwyspie Westerplatte zostaje oficjalnie przekazany w bezterminowe i bezpłatne użytkowanie Polsce.
7 grudnia 1925 – Liga Narodów przyznała Polsce prawo do utrzymania straży wojskowej na Westerplatte.
18 stycznia 1926 o godz. 14.00 przybył na trałowcu ORP Mewa pierwszy oddział i rozpoczął pełnienie służby wartowniczej
25 sierpnia 1939 – przybycie z rzekomo kurtuazyjną wizytą niemieckiego pancernika szkolnego Schleswig-Holstein do Gdańska (w rzeczywistości dobrze uzbrojonego okrętu przygotowanego do ataku na Westerplatte).
- 1-7 września 1939 – obrona pod dowództwem mjr. Henryka Sucharskiego (od 2 do 7 września dowodził zastępca kpt. Franciszek Dąbrowski)
10 października 1939 – przewiezienie przez hitlerowców na Westerplatte polskich więźniów w celu uporządkowania terenu po walkach
marzec 1940 formalne utworzenie na Westerplatte podobozu (Abteilung Aussenstelle) obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Jego komendantami byli: SS-Hauptsturmführer Franz Christoffel, SS-Untersturmführer Paul Ehle i SS-Untersturmführer Kurt Mathesius.
maj 1941 zakończenie prac rozbiórkowych na Westerplatte (rozebranie koszar) przez ostatnią grupę więźniów i rozwiązanie podobozu.
wiosna 1946 – rozpoczęcie rozminowywania terenu na Westerplatte
1946 – na miejscu Wartowni nr 5 ustawiono krzyż i tablicę z nazwiskami poległych tworząc symboliczny cmentarz poległych
2 lipca 1962 – usunięcie krzyża i postawienie na jego miejscu czołgu T-34 z 1945
9 października 1966 – odsłonięcie Pomnika Obrońców Wybrzeża
12 czerwca 1987 – spotkanie papieża Jana Pawła II na Westerplatte z 38 westerplatczykami i młodzieżą

[edytuj] Komendanci

kmdr ppor. Ignacy Szaniawski: 18 stycznia 1926 – 21 czerwca 1926
kmdr ppor. Borys Mohuczy: 21 czerwca 1926 – 1 maja 1927
kmdr ppor. Józef Czechowicz: 10 czerwca 1927 – 21 stycznia 1931
kpt. Jan Lityński: 21 stycznia 1931 – 16 lipca 1934
mjr Stefan Fabiszewski: 16 lipca 1934 – 3 grudnia 1938
mjr Henryk Sucharski: 3 grudnia 1938 – 7 września 1939

[edytuj] 1-7 września 1939

Załoga Westerplatte, która w założeniu miała walczyć kilkanaście godzin, broniła się przez 7 dni. Atakowało około 3500 niemieckich żołnierzy wspartych ciężką artylerią (m.in. haubico-moździerze kalibru 220 mm), bombowcami nurkującymi Stukas oraz pancernikiem Schleswig-Holstein. Z Zatoki Gdańskiej niemieckie okręty ostrzelały teren Westerplatte, jednak Niemcy zrezygnowali z tego ognia, ponieważ pociski przelatywały teren walk.

Upowszechniany jest pogląd, jakoby obrona Westerplatte miała dla Polaków wielką wartość symboliczną, bez istotnego znaczenia militarnego. W rzeczywistości, załoga polska w liczbie ok. 180 żołnierzy wiązała walką nieprzerwanie przez 7 dni poważne siły hitlerowskie (piechota morska, SS-Heimwehr Danzig, oddziały wojsk lądowych) zadając im duże straty (ok. kilkuset poległych, przy stratach własnych 15 zabitych). Walką związano też kilka baterii artylerii polowej i haubic, eskadry lotnictwa nurkującego (ok. 40 samolotów), a przede wszystkim – ostrzeliwujący polską placówkę pancernik Schleswig-Holstein. Ten ostatni nie mógł być dzięki temu wykorzystany do likwidacji innych punktów obrony Wybrzeża we wrześniu 1939. ^[1]

[edytuj] Uzbrojenie obrońców

armata polowa wz. 1902 kalibru 75 mm z 330 nabojami – zniszczona 1 września po wystrzeleniu 28 pocisków
dwa działka przeciwpancerne wz.36 kalibru 37 mm z 400 nabojami – brały udział w udaremnieniu prób podpalenia Westerplatte za pomocą drezyny z benzyną
cztery moździerze typy Brandt kalibru 81 mm z 860 pociskami – zniszczone w czasie nalotu 2 września po wystrzeleniu 104 pocisków
41 karabinów maszynowych z 130 000 (125 000) nabojami
- 16 ckm
- 17 rkm
- 6 lkm
160 karabinów z 45 000 nabojami
40 pistoletów
ok. 1000 granatów po ok. 560 zaczepnych i obronnych

W chwili kapitulacji pozostało ok. 10 000 naboi do karabinów maszynowych i karabinów.

[edytuj] Załoga

5 oficerów
3 chorążych
1 zbrojmistrz
7 urzędników cywilnych
18 pracowników kontraktowych
14 podoficerów zawodowych
27 podoficerów służby zasadniczej
7 podoficerów nadterminowych
2 matów zawodowych
1 mat nadterminowy
17 starszych legionistów i strzelców
102 legionistów i strzelców
1 zawiadowca stacji handlowej PKP Westerplatte

Razem: 205 osób.

W czasie walk poległo 15 osób, a jedna została zamordowana po poddaniu za niezdradzenie szyfrów, dalszych 8 nie przeżyło wojny. Żyje 1 obrońca (stan z 5 września 2008).

Lista z nazwiskami osób będących członkami ostatniej załogi Westerplatte znajduje się w odrębnym artykule.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ostatnia załoga Westerplatte.

[edytuj] Lista poległych

1 września

1. st. strz. Konstanty Jezierski

śmiertelnie ranny w głowę w kabinie bojowej Wartowni nr 3 od pocisku, który wpadł przez strzelnicę

2. st. sierż. Wojciech Najsarek

ciężko ranny przy stacji PKP, odnaleziony przez Niemców, zmarł tego dnia w szpitalu mimo prób uratowania go

3. kpr. Andrzej Kowalczyk

ciężko ranny, pozostawiony ok. 100 metrów od Wartowni nr 1, prawdopodobnie żywcem zasypany w leju po bombie podczas ostrzału artyleryjskiego

4. strz. Bronisław Uss

ciężko ranny koło wartowni Schupo, odnaleziony przez Niemców, zmarł tego dnia na przedpolu Westerplatte mimo prób uratowania go

2 września

5. st. strz. Zygmunt Zięba

śmiertelnie raniony odłamkiem bomby w koszarach poprzedniego dnia

6. strz. Władysław Jakubiak

zginął od wybuchu bomby przed koszarami

W wyniku uderzenia 500kg bomby w wartownię nr 5 zginęli:

7. plut. Adolf Petzelt

8. kpr. Bronisław Perucki

9. st. strz. Władysław Okraszewski

10. st. strz. Antoni Piróg

11. st. strz. Ignacy Zatorski

12. st. Józef Kita

Nigdy już nie uda się wyjaśnić, ilu naprawdę żołnierzy zginęło w Wartowni nr 5. Prawdopodobnie było to co najmniej 8 żołnierzy, maksymalnie 12 żołnierzy.

13. kpr. Jan Gębura

zginął na dachu koszar, pilnując białej flagi

8 września w grobie k. placówki "Elektownia" odnaleziono ciała czterech żołnierzy rozstrzelanych 2 września za bunt.

5 września

19. strz. Mieczysław Krzak

zginął w wyniku pomyłki (wzięty za Niemca) od kuli kolegów w nocy k. placówki "Fort"

7 września

20. strz. Jan Czywil

ciężko ranny w szyję i głowę w Wartowni nr 1, zmarł w niemieckim szpitalu wieczorem tego dnia

W 1939-1940 odnaleziono zwłoki kolejnych czterech nieznanych polskich żołnierzy.

25. (...) ???

Według zapisów z dziennika bojowego pancernika "Schleswig-Holstein" Polacy zaraz po kapitulacji podali swoje straty jako 15-20 zabitych. Porucznik Pająk w swojej relacji z 1945 r. podał, że straty polskie wyniosły 21 żołnierzy. Chorąży Gryczman w swojej relacji podał straty polskie jako 20 zabitych. Z ustalonego składu załogi WST los siedmiu żołnierzy jest nadal nieznany. Nie wiadomo, czy są to ci nieznani z nazwisk żołnierze, odnalezieni na terenie Westerplatte.

[edytuj] Nazwę Obrońców Westerplatte lub Bohaterów Westerplatte noszą lub nosiły

Zespół Szkół Elektronicznych im. Bohaterów Westerplatte w Radomiu
Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni im. Bohaterów Westerplatte
1 Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte
Polski drobnicowiec
III Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku (im. Bohaterów Westerplatte)
Gimnazjum nr 2 w Wyszkowie (im. Obrońców Westerplatte)
Gimnazjum nr 11 w Gdańsku (im. Obrońców Westerplatte)
III Liceum Ogólnokształcące w Głogowie (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 149 w Łodzi (im. Obrońców Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 1 w Bielsku-Białej (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 1 w Kępnie (im.Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 1 w Prudniku (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 45 w Gdańsku (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 2 w Myślenicach (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 6 w Leńczach (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 9 w Koninie (im. Bohaterów Westerplatte)
Gimnazjum nr 126 w Warszawie (im. Bohaterów Westerplatte)
Gimnazjum nr 2 w Lęborku (im. Bohaterów Westerplatte)
I LO w Mrągowie (im. Obrońców Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 5 w Dzierżoniowie (im. Bohaterów Westerplatte) z oddziałami integracyjnymi
Imię nosi kilkadziesiąt szkół. Część jest zrzeszonych w Klubie Szkół Westerplatte.
Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte
Obrońców Westerplatte, Westerplatte – wiele ulic w miastach Polski
XIII Liceum Ogólnokształcące w Krakowie im. Bohaterów Westerplatte
Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Chobieni
Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Torzymiu
Szkoła Podstawowa im. Obrońców Westerplatte w Dąbrówkach
Szkoła Podstawowa im. Obrońców Westerplatte w Elblągu
Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Kończycach Wielkich
Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Karczewie
Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Szczepanowie
Zespół Szkół Ogólnokształcących-Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Westerplatte w Michowie
Zespół Szkolno- Gimnazjalny nr 3 w Kętach Podlesiu (im. Bohaterów Westerplatte)
Szkoła Podstawowa nr 17 w Zabrzu im. Bohaterów Westerplatte
Szkoła Podstawowa W Prabutach im. Obrońców Westerplatte
Zespół Szkół nr 6 w Leńczach im. Bohaterów Westerplatte
Hufiec ZHP Gdańsk-Portowa im. Obrońców Westerplatte – organizator Zlotu Westerplatte i współorganizator corocznych uroczystości w dniu 1 września
Hufiec ZHP Kielce-miasto im. Obrońców Westerplatte
29 Krakowska Drużyna Harcerska szczep "HURAGAN" im. Obrońców Westerplatte
58 Łódzka Wodna Drużyna Harcerska "RZEKA" im. Obrońców Westerplatte

41 Łódzka Drużyna Wędrownicza im. Obrońców Westerplatte
307 szczep Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych im. Obrońców Westerplatte
77 Rudzka Drużyna Harcerska im. Bohaterów Westerplatte
Szczep Ostoja im. Bohaterów Westerplatte
Szkoła Podstawowa w Prabutach (im. Obrońców Westerplatte)
Publiczne Gimnazjum nr 1 w Barlinku
Szkoła Podstawowa nr 18 im. Bohaterów Westerplatte w Grudziądzu
Szkoła podstawowa nr 3 im. Obrońców Westerplatte w Gostyninie

[edytuj] Wydawnictwa, publikacje, multimedia

Film autorstwa Stanisława Różewicza z 1967,
Film dokumentalny wyprodukowany w Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi ze zlotu obrońców Westerplatte w 1988 w Gdańsku z udziałem 30 westerplatczyków,
książka Zbigniewa Flisowskiego Tu na Westerplatte, Warszawa 1969,
książka Melchiora Wańkowicza Westerplatte, Warszawa 1959,
książka Rafała Witkowskiego, Westerplatte. Historia i dzień dzisiejszy, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1977,
Album Stanisławy Górnikiewicz,
Paradokumentalny komiks wojenny Westerplatte: Załoga śmierci Mariusza Wójtowicz-Podhorskiego i Krzysztofa Wyrzykowskiego,
Gra java,