Unia Europejska
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – gospodarczo-polityczny związek dwudziestu siedmiu[1] demokratycznych krajów europejskich[2], będący efektem wieloletniego procesu[3] integracji politycznej, gospodarczej i społecznej, a zarazem największą, najprężniejszą i unikatową formą tego typu na świecie.
Stanowi przypadek sui generis [4] w stosunkach międzynarodowych, tworem który nigdy wcześniej nie istniał w historii powszechnej i jest zupełnie nieznany historii stosunków międzynarodowych. Jest kombinacją struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, uwspólnotowionych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych) [5]. Posiada cechy zarówno organizacji międzynarodowej, jak i konfederacji (najwięcej zwolenników) [6] czy nawet państwa federalnego. Wśród teoretyków prawa, politologii i stosunków międzynarodowych trwa spór za co dokładnie można uznać Unię. Federaliści doszukują się w niej państwa. Zwolennicy teorii Europy Państw (Ojczyzn) wykazują, że jest to tylko współpraca między państwami [7]. Ścierają się zarówno odrębne wizje poszczególnych państw członkowskich [8] jak i doktryn politycznych [9]. Unia ciągle pozostaje wspólnotą i kombinacja interesów narodów, państw, regionów, grup społecznych, grup zawodowych stąd często wykorzystywana jest w celu realizacji partykularnych interesów narodowych [10] a nie ogólnoeuropejskich. W wielu sprawach jeden głos pozostaje w sferze deklaracji i życzeń a nie rzeczywistych działań [11].
Unia wywiera silny wpływ na swoich członków - państwa (aspekt wertykalny - pionowy), jak również na codzienne życie swoich obywateli [12] - obywateli państw członkowskich (aspekt horyzontalny- poziomy).
Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004.
Podstawę do funkcjonowania UE stanowi Traktat o Unii Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku), Traktat o Wspólnocie Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku) [13] i Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.
Po ratyfikacji[14] (planowo 1 stycznia 2009) Traktatu Reformującego, podstawę funkcjonowania stanowić będą: Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej [15]. Duże znaczenie będzie też miała Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, choć do samego funkcjonowania nic nie wniesie. Traktat z Lizbony otwiera możliwość przyjęcia przez UE Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności [16], jednak już teraz Trybunał Sprawiedliwości uznał ten dokument (ze względu na jego fundamentalne znaczenie dla prawodawstwa europejskiego, filozofii prawa i ponieważ wszystkie kraje członkowskie UE ratyfikowały tę Konwencję) za wiążący go i mający szczególne znaczenie [17]. Osobną organizacją zostanie Euratom i podstawą jego funkcjonowania będzie Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej [18].
Spis treści
|
[edytuj] Filary Unii Europejskiej i jej polityka
Zobacz więcej w osobnym artykule: Trzy filary Unii Europejskiej.Unia Europejska = (Wspólnota Europejska+ Euratom [19])[20] + Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa [21] + Współpraca Sądowa i Policyjna w Sprawach Karnych (Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości) [22]
[edytuj] Pierwszy filar
W 2002 roku wygasł zawarty na 50 lat traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Obecnie obowiązujące traktaty to: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Obowiązuje prawo wspólnotowe i współpraca ponadnarodowa.
- Wspólnota Europejska:
- unia celna
- rynek wewnętrzny
- polityka gospodarcza
- zatrudnienie i sprawy socjalne
- prawo spółek, handlowe i przedsiębiorstw
- polityka rolna
- polityka przemysłowa
- weterynaria i polityka fitosanitarna
- budżet [24]
- polityka strukturalna
- polityka handlowa
- polityka konkurencji
- polityka energetyczna
- obywatelstwo UE
- edukacja
- kultura
- polityka audiowizualna i media
- społeczeństwo informacyjne
- polityka młodzieżowa
- polityka regionalna
- ochrona własności intelektualnej
- podatki
- ochrona konsumenta
- polityka zdrowia
- badania naukowe i innowacja[25]
- ochrona środowiska
- zwalczanie nadużyć finansowych
- polityka socjalna
- polityka azylowa
- polityka imigracyjna i wizowa
- polityka telekomunikacji
- sieci transeuropejskie
- bezpieczeństwo żywności
W 2002 roku wygasa Traktat paryski i kompetencje Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali przejmuje Wspólnota Europejska.
[edytuj] Drugi filar
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa.
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa[26]. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.
- Polityka zagraniczna[27]:
- współpraca, wspólne stanowiska i działania – utrzymanie pokoju
- prawa człowieka[28]
- demokracja
- pomoc humanitarna [29]
- pomoc rozwojowa krajom trzecim
- Wysoki Przedstawiciel ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka zewnętrzna Unii Europejskiej.- Polityka bezpieczeństwa:
- wspólna polityka obronna
- współpraca w dziedzinie zbrojeń
- rozbrojenie
- ekonomiczne aspekty zbrojeń
- długoterminowo: europejski system bezpieczeństwa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka bezpieczeństwa Unii Europejskiej.21 członków UE jest również członkiem Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Rodzi to pewne komplikacje w sprawie budowy wspólnej polityki bezpieczeństwa. Główny problem to czy budować obronę unijną w oparciu o USA i NATO (ESDI), czy też może w oparciu o UZE (misje petersberskie), czy też tworzyć zupełnie nowe struktury współpracy (Europejski Cel Operacyjny (Europejski Cel Zasadniczy) [30] z 1999 roku oraz jego uelastycznioną formułę Nowy Europejski Cel Operacyjny 2010 (Nowy Europejski Cel Zasadniczy 2010) [31] z 2004 roku [32]).
[edytuj] Trzeci filar
Zobacz więcej w osobnym artykule: Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych.Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych [33]- do 1999 r. współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.
- Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości[34]:
- swobodny przepływ osób
- współpraca sądowa w materii karnej[35]
- współpraca sądowa w materii cywilnej[36]
- współpraca policyjna
- walka z dyskryminacją
- walka z rasizmem i ksenofobią
- walka z narkomanią i przemytem broni[37]
- walka z przestępczością zorganizowaną
- walka z terroryzmem
- walka ze zbrodniami popełnianymi na dzieciach i z handlem żywym towarem [38]
- współdziałanie w ramach Europolu[39]
- współdziałanie w ramach Eurojustu[40]
- Europejskie Kolegium Policyjne[41]
- Europejska Sieć Sądowa ds. cywilnych i handlowych
- Europejski Atlas Sądowniczy do spraw cywilnych
- Europejska Sieć Sądowa ds. Karnych
- Europejska Agencja ds. Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych
- Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii
- Europejska Agencja Praw Podstawowych
[edytuj] Cele Unii
Według podpisanego w 1992 roku Traktatu o Unii Europejskiej podstawowymi celami Unii są:
- promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między państwami członkowskimi,
- wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,
- dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,
- rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania, którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych, socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych.
[edytuj] Kompetencje Wspólnot
Co do zasady Wspólnota działa w ramach wyznaczonych jej przez Traktaty. Jednak w celu realizacji swoich celów, na podstawie artykułu 308 TWE [42] Rada UE (na wniosek KE, stanowiąc jednomyślnie, po konsultacji z PE) może podjąć działania także poza wyraźnie przyznanymi jej kompetencjami (tzw. kompetencje dodatkowe), pod warunkiem, że wszystkie państwa członkowskie wyrażą na to zgodę. W kompetencjach dzielonych i wspomagających bardzo ważną rolę odgrywa zasada subsydiarności [43].
Dziedziny wyłączone z Traktatu: własność [44], handel i produkcja broni, amunicji i materiałów wojennych[45] [46].
[edytuj] Suwerenność państw członkowskich
Państwa nie zrzekają się swojej suwerenności a jedynie przekazują kompetencję wykonywania suwerenności organom ponadnarodowym. Uprawnienia Wspólnot Europejskich względem ich państw członkowskich nie powodują utraty suwerenności przez te państwa. Wspólnota[47] służy do realizacji wzmacniania suwerenności państw członkowskich i realizowaniu ich polityk poprzez możliwość udziału w procesie decyzyjnym i możliwość forsowania "swoich" celów i interesów na forum całej Unii- także przez małe państwa, przez co wzrasta rola, pozycja i prestiż każdego państwa członkowskiego na arenie międzynarodowej. Stanowisko sceptyków: Unia odchodzi od jednomyślności a nawet od consensusu. Pewne uzgodnienia mogą zapaść mimo jednoznacznego sprzeciwu państwa członkowskiego. Organy Unii nie pokazują pełnej reprezentacji obywateli i narodów UE (z jednej strony małe kraje są nadreprezentowane w Parlamencie i Radzie UE, z drugiej strony od Traktu Lizbońskiego niektóre małe kraje stracą reprezentację w Komisji Europejskiej).
[edytuj] Struktura instytucjonalna Unii
Zobacz więcej w osobnym artykule: Instytucje Unii Europejskiej.Unia ma tylko jeden traktatowy organ instytucjonalny – Radę Europejską, która jednak nie ma żadnych formalnych możliwości decyzyjnych i prawotwórczych. Rada Unii, Komisja, Parlament, Trybunał i inne są instytucjami Wspólnoty Europejskiej, względnie Wspólnot Europejskich jeśli uwzględnimy Euratom [48]. Jednakże, że Wspólnota jest częścią Unii, a Unia jest kontynuatorem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, następuje wypożyczenie organów Wspólnoty przez Unię[49]. Sytuację z prawnego punktu widzenia uporządkuje Traktat Lizboński – zniknie podział na Wspólnotę i Unię.
 Przewodniczący Komisji (przyrównać można do Premiera) José Manuel Durão Barroso |
 Pierwszy Zastępca Przewodniczącego Komisji (Wicepremier) Margot Wallström |
 Komisarz ds Stosunków Zewnętrznych i Polityki Sąsiedztwa (Minister Spraw Zagranicznych w I filarze) Benita Ferrero-Waldner |
 Przewodniczący Parlamentu Europejskiego (Przewodniczący Parlamentu) Hans-Gert Pöttering |
 Przewodniczący Rady Europejskiej (Prezydent) Janez Janša |
 Przewodniczący Rady Unii Europejskiej (Przewodniczący Senatu- bo faktycznie skupia całą moc legislacji lub Prezydent- bo de iure Prezydencja jest ściśle związana z RUE) Dimitrij Rupel |
 Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej, Wysoki Przedstawiciel ds Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (Minister Spraw Zagranicznych w II filarze, Minister Obrony w II filarze) Javier Solana |
 Przewodniczący Trybunału Sprawiedliwości (Przewodniczący Trybunału Konstytucyjnego) Vassilios Skouris |
 Przewodniczący Europejskiego Banku Centralnego (Przewodniczący Banku Centralnego) Jean-Claude Trichet |
Przewodniczący Trybunału Obrachunkowego (Przewodniczący Najwyższej Izby Kontroli) Hubert Weber |
|
Przewodniczący Sądu Pierwszej Instancji (Przewodniczący Sądu Najwyższego) Marc Jaeger |
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (Rzecznik Praw Obywatelskich) Nikiforos Diamanduros |
Przewodniczący Sądu ds Służby Cywilnej (Przewodniczący Sądu Pracy) Paul J. Mahoney |
Przewodniczący Europejskiego Banku Inwestycyjnego (Przewodniczący Instytucji Depozytowo-Kredytowej) Philippe Maystadt |
 Głowa Państwa przyszłej Prezydencji, członek Troiki (Przyszły Prezydent) Nicolas Sarkozy |
[edytuj] Polacy w unijnych instytucjach
 Komisarz odpowiedzialna za politykę regionalną Danuta Hübner |
Wicedyrektor generalny w dyrekcji ds rolnictwa w KE Jerzy Plewa |
Wicedyrektor generalny w dyrekcji ds rozszerzenia w KE Jan Truszczyński |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych) Radosław Sikorski |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych) Bogdan Klich |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Gospodarczych i Finansowych) Jacek Rostowski |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Gospodarczych i Finansowych oraz ds. Konkurencyjności oraz ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Waldemar Pawlak |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Bogdan Zdrojewski |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Mirosław Drzewiecki |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Barbara Kudrycka |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Katarzyna Hall |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Rolnictwa i Rybołówstwa) Marek Sawicki |
|
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Środowiska) Maciej Nowicki |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych) Grzegorz Schetyna |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych) Zbigniew Ćwiąkalski |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii) Cezary Grabarczyk |
Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Jolanta Fedak |
 Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Ewa Kopacz |
|
Ambasador Polski w Komitecie Stałych Przedstawicieli Jan Tombiński |
 Zastępca ambasadora w Komitecie Stałych Przedstawicieli ? ? |
 Członek Rady Europejskiej Donald Tusk |
Członek Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego Sławomir Skrzypek |
Sędzia Trybunału Sprawiedliwości Jerzy Makarczyk |
Sędzia Sądu Pierwszej Instancji Irena Wiszniewska-Białecka |
|
Audytor w Trybunale Obrachunkowym Jacek Uczkiewicz |
Sędzia Sądu ds Służby Cywilnej Irena Boruta |
13 wiceprzewodniczący (wg kolejności rotacji) Marek Siwiec |
 14 wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego (wg kolejności rotacji) Adam Bielan |
Przewodniczący Komisji ds zagranicznych w PE Jacek Saryusz-Wolski |
 Przewodniczący Komisji ds petycji w PE Marcin Libicki |
 Wiceprzewodniczący Komisji prawnej w PE Lidia Geringer de Oedenberg |
Wiceprzewodniczący Komisji spraw zagranicznych w PE Janusz Onyszkiewicz |
 Wiceprzewodniczący Komisji kontroli budżetowej w PE Bogusław Liberadzki |
 Wiceprzewodniczący Komisji budżetowej w PE Janusz Lewandowski |
Wiceprzewodniczący Komisji rozwoju regionalnego w PE Jan Olbrycht |
 Wiceprzewodniczący Komisji rolnictwa i rozwoju wsi w PE Janusz Wojciechowski |
|
Wiceprzewodniczący Komisji praw człowieka w PE Józef Pinior |
[edytuj] Prawo wspólnotowe i prawo unijne
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Prawo wspólnotowe, Acquis communautaire, Prawo unijne, Traktaty Unii Europejskiej.14 listopada 1991 r. Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że TWE należy pojmować jako konstytucyjną kartę ustanawiającą podstawowe zasady prawa wspólnotowego [50]. Prawo wspólnotowe można podzielić na prawo wspólnotowe pierwotne (traktaty założycielskie, traktaty modyfikujące, traktaty akcesyjne) i prawo wspólnotowe wtórne (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, opinie, zalecenia); pomiędzy pierwotnym a wtórnym należy umieścić umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnotę Europejską (po Traktacie lizbońskim przez Unię Europejską). Mimo mylnych stwierdzeń i błędnych sformułowań podawanych przez populistycznych polityków prawo pierwszego filaru jest ważniejsze niż jakiekolwiek akty prawa (reguły normatywne) państw członkowskich- nawet ich konstytucje. Związane jest to z zasadą iż kraj członkowski nie może powoływać się na przepisy wewnętrzne w celu nierealizowania prawa wspólnotowego [51]. Nad realizacją i przestrzeganiem prawa wspólnotowego czuwa system sądownictwa i administracja państw członkowskich. Stąd jednym z wymogów członkostwa jest posiadanie odpowiedniego aparatu funkcjonowania państwa. Mimo, że prawo wspólnotowe stworzyły państwa członkowskie, podpisując i ratyfikując traktaty założycielskie, jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości, jego podmiotami stały się również jednostki. Nie wszystkie normy prawa wspólnotowego mają bezpośredni skutek wobec jednostek, a i sama pozycja jednostek w prawie wspólnotowym nie jest jeszcze tak silna, jak państw członkowskich.
Prawo drugiego i trzeciego filaru to akty prawa międzynarodowego i wymagają ratyfikacji, implementacji, inkorporacji bądź transpozycji do porządków prawnych państw członkowskich.
Prawo pierwszego, drugiego i trzeciego filaru stanowi łącznie prawo unijne.
Terminologię uporządkuje Traktat lizboński – zniknie podział na Wspólnotę (prawo wspólnotowe) i Unię (prawo unijne).
[edytuj] Traktat Lizboński
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Traktat lizboński, Karta Praw Podstawowych.Zwany też Traktatem Reformującym. Zawiera zmiany w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o Wspólnocie Europejskiej (zmienia nazwę na Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Planowo ma wejść w życie (o ile przejdzie proces ratyfikacji) 1 stycznia 2009. Powstał po fiasku Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Zniesie on podział na Wspólnotę Europejską i Unię Europejską oraz nada Unii Europejskiej osobowość prawną.
[edytuj] Kompetencje Unii po Traktacie Lizbońskim
| Kompetencje wyłączne | Kompetencje dzielone | Kompetencje wspomagające |
|---|---|---|
|