Tutanchamon

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji.
Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Imiona Tutanchamona
hieroglifami

Nomen – Tut-Anch-Amon Heka Junu Semai

(Tut-anch-Aton)

egip. – Żywy-wizerunek-Amona
Władca Heliopolis Południowego\Teb
Żywy-wizerunek-Atona

Prenomen – Neb-cheperu-Re

Neb-cheperu-Re Heka-Maat'

egip. – Pan-Przejawów-Re

Pan-Przejawów-Re Pan Prawdy''

Imię horusowe – Ka-nechat-tutmesut

egip. – Byk-potężny-piękny-w-narodzeniach

Nebty – Nefer-hepu-se-geregtaui

egip. – Piękny-prawami-przynoszący-pokój-Obu-Krajom

Złoty Horus – Uetdżeshau-sehetep-Neczeru

egip. – Strojny-w-korony-zjednujący-Bogów

Złota maska Tutanchamona

Wachlarz z grobu Tutanchamona, zdjęcie z 1931

Tutanchamon, pierwotnie Tutanchaton - ur. ok. 1342-39 p.n.e., zm. 1323 p.n.e. - w latach 1333-1323 p.n.e. faraon XVIII dynastii. Syn Echnatona i jednej z jego drugorzędnych żon, Kiji (być może będącej mitannijską księżniczką Taduhepą).

Panowanie Tutanchamona było dosyć krótkie i koncentrowało się na przywróceniu dawnych porządków po śmierci Echnatona.

[edytuj] Rodzina

Nie ma ostatecznej pewności w kwestii rodziców Tutanchamona. Dawniej panowała opinia, że jego ojcem był Amenhotep III (E.F. Wente, C. Desroches-Noblecourt), jednak należałoby ją odrzucić ze względu na długą koregencję tego ostatniego z Echnatonem. Badania mumii Tutanchamona wykazały, że zmarł młodo, mając około dziewiętnastu lat. Biorąc pod uwagę, że urodził się w połowie panowania Echnatona, byłby zatem jego synem. Potwierdzeniem tego może być blok z Hermopolis przetransportowany z Amarny, który określa Tutanchamona synem króla, z jego ciała. Królowa Teje, małżonka królewska Amenhotepa III, podczas narodzin Tutanchamona przekroczyła już pięćdziesiąty rok życia, nie byłaby więc zdolna do powicia dziecka^[1].

Goeffrey Martin z University College w Londynie kopiował w latach siedemdziesiątych XX w. sceny z grobowca królewskiego w Amarnie. Zauważył, że przedstawienia z komór alfa i beta są do siebie bardzo podobne: na obydwu przedstawiono martwą kobietę leżącą na łożu, rozpaczającą parę królewską oraz trzymającą na rękach niemowlę piastunkę. Na jednej (gamma) ukazano Maketaton, wymieniając ją z imienia, druga scena w komorze alfa nie podaje kim była kobieta. Prof. Martin uważa, że jest to Kija^[2], drugorzędna żona Echnatona. Jej imię nie pojawia się już od około dziewiątego roku panowania powyższego władcy, kiedy urodził się Tutanchamon. Potwierdzałoby to, że zmarła w połogu, jak sądzi G. Martin. Inaczej uważa R. Krauss, wskazując mimo wszystko na Maketaton. W tym wypadku obie sceny przedstawiałyby właśnie jedną i tę samą księżniczkę.

Dzięki badaniom medycznym udało się ustalić pokrewieństwo Tutanchamona i osoby pochowanej w grobowcu KV 55 w Dolinie Królów. Jest to prawdopodobnie Semenchkare - być może przyrodni brat. Nie jest to Echnaton (jak sądzi N.Reeves).

Żoną Tutanchamona była, starsza od niego, przyrodnia siostra Anchesenamon, trzecia córka Amenhotepa IV i Nefertiti. Dwie córki z tego związku urodziły się martwe i zostały pochowane razem z ojcem.

[edytuj] Życiorys

Przejął władzę około roku 1333 p.n.e., po śmierci królowej Anchetcheperure. Miał wtedy ok. 10 lat. Najprawdopodobniej został osadzony na tronie z niemałą pomocą potężnego wówczas na dworze królewskim wezyra Aj. Jako syn Echnatona i jego drugorzędnej małżonki nie miał realnych praw do władzy, dlatego też (w wieku dwunastu lat) musiał poślubić księżniczkę Anchesenaton, swoją przyrodnią siostrę, córkę Echnatona i jego głównej małżonki, królowej Nefertiti. Anchesenamon urodziła mu dwie martwe córki, które pochowano później w jego grobowcu. Początkowo nosił imię Tutanchaton, w 4. roku swojego panowania zmienił je jednak na Tutanchamon i przywrócił tradycyjny kult egipski z kultem boga Amona na czele, wykorzeniając resztki heretyckiej religii stworzonej przez jego ojca. Jego żona Anchesenaton zmieniła imię na Anchesenamon. Zapewne faraon uczynił to pod znaczącym wpływem tebańskich kapłanów Amona i swojego wezyra, Aj, gdyż musiał wtedy być zbyt młodym i niedoświadczonym władcą. Przeniósł także stolicę z Achetaton (dzisiejszego Tell el-Amarna) do Memfis. Przejawiał bardzo niewielkie zainteresowanie posiadłościami egipskimi w Syrii, Palestynie i Fenicji, gdyż za jego panowania ludy z tych krain zrzuciły zwierzchnictwo Egiptu. Zmarł nagle w 1323 p.n.e. Do dziś nie wiadomo z jakiego powodu. Możliwe, że zmarł na skutek infekcji rany, która powstała w wyniku wypadku lub na polu bitwy, ale mógł też zostać zamordowany uderzeniem w tył głowy, ponieważ na zdjęciach rentgenowskich wykryto ślad silnego uderzenia w tym miejscu. Jeśli Tutanchamon został zabity, to głównym podejrzanym o dokonanie zabójstwa jest jego następca, wezyr Aj, lub wysoko postawiony generał Horemheb, również późniejszy faraon.

[edytuj] Panowanie

Przedstawienie Tutanchamona podczas składania ofiary i libacji. Świątynia w Luksorze

Tutanchamon zasiadł na tronie w wieku około ośmiu lat. Młody władca potrzebował wsparcia w sprawowaniu władzy. W jego imieniu powołano regentów, którymi zostali Eje i Horemheb. Mieli oni niewątpliwie ogromny wpływ na Tutanchamona i to prawdopodobnie ich zasługą jest program restauracji państwa podjęty przez władcę.

Zanim opuścił Achetaton (dzisiejsza Amarna), rezydował tam przez dwa lata. Zdążył jeszcze zmienić imię własne na Tutanchamon - "żywy obraz Amona". W 3. roku panowania mieszkał już w Memfis, które to sam wybrał z uwagi na możliwość lepszej kontroli sytuacji zagranicznej (głównie w Azji).

Tutanchamon stopniowo realizował politykę przywrócenia starych porządków (z czasów przed założeniem Achetaton). W tym celu wydał tzw. stelę restauracyjną w Karnaku.

Za jego czasów wezyrami byli Usermontu i Pentju, arcykapłanem Amona - Parennefer, podskarbim - Maja, wicekrólem Kusz - Haj.

Tutanchamon, podobnie jak inni władcy XVIII dynastii, najwięcej budowli pozostawił po sobie w Tebach. Dokończył zdobienie kolumnady w świątyni w Luksorze, gdzie w 1989 r. na dziedzińcu odkryto figurę sfinksa z imieniem tego króla. W Karnaku zburzono świątynię Echnatona. Tutanchamon zbudował tam dwie kaplice: dom pana wcieleń, Re, w Tebach oraz dom pana wcieleń, Re, ukochanego przez Amona, który zaprowadził porządek w Tebach^[3]. Nazwa drugiej oddaje ideę restauracji podjętą przez władcę. Tutanchamon ukończył aleję sfinksów pomiędzy świątynią Amona a świątynią Mut oraz prowadził prace rekonstrukcyjne. W Karnaku pozostawił także stele oraz wiele posągów Amona o rysach młodego władcy^[4]. W Tebach Zachodnich znajdują się dwa, uzurpowane przez Eje i Horemheba, ogromne posągi. Znaleziono także przedmioty Tutanchamona w pałacu Amenhotepa III w Malgata. Na północy król pozostawił po sobie dwa nadproża, w Memfis i Sakkarze, popiersie, bramę i stelę w Gizie. Poświadczony jest także trzeci pochówek Apisa oraz świątynia dom pana postaci Re w Memfis. Tutanchamon nie zapomniał o Nubii. W Kawa zbudował kaplicę Amonowi. Świątynia, głowa i granitowa grupa świadczą o działalności także w Faras.

[edytuj] Grobowiec

H. Carter bada sarkofag faraona

Tutanchamon został pochowany w Dolinie Królów w Tebach Zachodnich w grobie KV62. Zaszczytu odprawienia ceremonii złożenia do grobu królewskiej mumii, w tym także ceremonii "otwarcia ust" dostąpił Aj, który przejął władzę osobiście jako nowy faraon. Istnieje prawdopodobieństwo, że grobowiec Tutanchamona został wyposażony w skarby wyniesione z miejsc pochówku jego ojca i macochy Nefertiti. Złota maska nosi ślady przeróbek, niektóre zaś trumny ni mniej, ni więcej, jak mają kobiece piersi. Także na sarkofagu odkryto ślady ponownego rzeźbienia.

4 listopada 1922 roku angielski archeolog Howard Carter odkrył, w Dolinie Królów, jego zapieczętowany, przebogaty grobowiec. Niedawno naukowcy odtworzyli jego twarz. Miał zaokrągloną twarz i podbródek oraz pełne policzki.