Polskie Towarzystwo Tatrzańskie
Spis treści |
[edytuj] Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (historyczne)
Pomysł założenia Towarzystwa Tatrzańskiego był rozważany wśród miłośników Tatr już w 1871. Założono je początkowo jako Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie 3 sierpnia 1873. Po ustanowieniu statutu Towarzystwo zostało zarejestrowane 19 marca 1874 z siedzibą w Nowym Targu. W maju 1874 zmieniło nazwę na Towarzystwo Tatrzańskie i przeniosło swoją siedzibę do Krakowa.
Założycielami Towarzystwa byli m.in. dr Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Eugeniusz Janota, Ludwik Eichborn, Walery Eljasz-Radzikowski i inni. Pierwszym prezesem został hr. Mieczysław Rey. Już w pierwszej dekadzie istnienia Towarzystwa powstały jego pierwsze oddziały terenowe w Stanisławowie (1877), Kołomyi i Lwowie. Potem szybko powstawały kolejne oddziały (w Nowym Sączu, Szczawnicy i Żywcu). Jednak dopiero po I wojnie światowej, wraz ze zmianą nazwy w 1920 r. na Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT), Towarzystwo objęło swoim zasięgiem całe terytorium Polski. Zakopiański Oddział Towarzystwa miał siedzibę w Dworcu Tatrzańskim. W latach 1886-1920 organem Towarzystwa był „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”, wydawany nieco częściej niż raz do roku.
W statucie Towarzystwa zapisano następujące cele jego działania.
- Badanie Karpat, a w szczególności Tatr i Pienin oraz rozpowszechnianie zebranych o nich wiadomości.
- Zachęcanie do ich zwiedzania, ułatwienie przystępu do nich i pobytu turystom (a w szczególności swoim członkom) oraz badaczom i artystom udającym się do Karpat, Tatr i Pienin w celach naukowych i artystycznych.
- Ochrona zwierząt halskich: kozicy i świstaka.
- Wspieranie przemysłu górskiego wszelkiego rodzaju.
Realizacja tych punktów odbywała się poprzez badania naukowe gór polskich – badania jaskiń tatrzańskich, budowę obserwatoriów meteorologicznych, tworzenie opisów etnograficznych Czarnohory, Łemkowszczyzny i Beskidu Śląskiego, wydawanie map i przewodników, budowanie schronisk i znakowanie szlaków turystycznych. Z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego przedłużono powstałą w 1884 roku linię Kraków – Chabówka do Zakopanego. Towarzystwo Tatrzańskie kładło podwaliny pod powstanie Tatrzańskiego Parku Narodowego i TOPR-u. Do roku 1939 Polskie Towarzystwo Tatrzańskie miało już 54 schroniska, 81 stacji turystycznych, 10 niezagospodarowanych schronów, o łącznej liczbie prawie 5 tysięcy miejsc noclegowych. Z inicjatywy Towarzystwa i na jego koszt postawiono w Zakopanem pierwsze latarnie, położono chodniki, zbudowano pocztę i telegraf. W 1882 zbudowano Dworzec Tatrzański (nazywany także Dworem Tatrzańskim), który szybko stał się ośrodkiem kultury. W Zakopanem działały powstałe w ramach struktur Towarzystwa Tatrzańskiego sekcje:
- Turystyczna (od 1903) (pierwszym prezesem był Janusz Chmielowski), potem przekształconej w Klub Wysokogórski, a następnie w Polski Związek Alpinizmu,
- Zakopiański Oddział Narciarzy (od 1907, założony z inicjatywy Mariusza Zaruskiego, przekształcony w 1911 w Sekcję Narciarstwa)
- Przyrodnicza (od 1910)
- Ludoznawcza (od 1911)
- Ochrony Tatr (od 1912)
- Przyjaciół Zakopanego (od 1914)
Po I wojnie działały tylko sekcje Turystyczna i Narciarska.
W okresie II wojny światowej Towarzystwo zawiesiło swoją działalność (do 1945).
Towarzystwo reaktywowano w 1945 r. Od samego początku grupa działaczy, związana z nowymi władzami, rozpoczęła działania w kierunku odsunięcia pewnych osób od zarządu Towarzystwem. Ponieważ nie było to możliwe, powstał projekt rozwiązania PTT i stworzenia nowej, jednej organizacji turystycznej w Polsce. Pod koniec roku 1950, przy pomocy władz państwowych przystąpiono do dokonania tego zamysłu. W dniu 16 grudnia 1950 roku dwa osobne zjazdy PTT i PTKraj. powzięły dwie niezależne uchwały o samorozwiązaniu się jednej i drugiej organizacji. W dniu następnym, 17 grudnia 1950 roku, już grupa prywatnych osób (a nie delegatów na zjazdy organizacji, które prawnie już nie istniały) powołała PTTK. Ta ostania organizacja utrzymuje iż to spotkanie miało charakter wspólnego (PTT i PTKraj.) zjazdu zjednoczeniowego podczas którego Polskie Towarzystwo Tatrzańskie połączyło się z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym. Nie jest to prawdą, 17 grudnia 1950 PTT i PTKraj. już nie istniały, tak samo, jak w prawie polskim nie istniała opcja łączenia się dwóch stowarzyszeń w jedno. Zresztą PTTK powstało nie tylko z dwóch organizacji (PTT i PTKraj.), ale ze wszystkich organizacji turystycznych, które wówczas działały w Polsce (największą z nich było zapomniane Robotnicze Towarzystwo Turystyczne, które też musiało zejść ze sceny, aby dać miejsce PTTK). Używane zatem przez PTTK sformułowanie jakoby powstałe w ten sposób Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze jest prawnym i ideowym następcą obu towarzystw, nie ma nic wspólnego z prawdą. Faktycznie, sprzyjające PTTK władze z czasem przekazały część majątku obu rozwiązanych towarzystw dla PTTK, ale organizacja ta co najwyżej może mówić, iż jest jednym z kilku kontynuatorów tradycji i idei przedwojennego PTT.
[edytuj] Członkowie honorowi
Rok 1874
- John Ball (1818-1889)
- Martino Baretti (1841-1905)
- Egyerd Berzeviczy (1835-1906)
- Henry Richard Budden (1816-1895)
- Vincenzo Cesati (1806-1883)
- Louis Joseph Ernest Cézanne (1830-1876)
- Eduard Desor (1811-1882)
- Józef Dietl (1804-1878)
- Anton Döller (1831-1912)
- I. B. Gall (?)
- Agenor Gołuchowski (1812-1875)
- Seweryn Goszczyński (1801-1876)
- Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887)
- Abel Lemercier (?-1893)
- William Longmann (1813-1877)
- Józef Majer (1808-1899)
- Julius Payer (1842-1915)
- Theodor Petersen (1836-1918)
- Quintino Sella (1827-1884)
- Orazio Spanna (?-1892)
- August Wittig (?-1917/18)
- Herman Zähringer (?-1880)
- Florian Ziemiałkowski (1817-1900)
- Mikołaj Zyblikiewicz (1874-1981)
Rok 1875
- Vincenzo Arnese (po 1919)
- Jan Chlumecky (1834-1924)
- Włodzimierz Dzieduszycki (1834-1924)
- Alfred Józef Potocki (1825-1889)
Rok 1876
- Leon Sapieha (1803-1878)
Rok 1877
- Tytus Chałubiński (1820-1889)
- Anna z Działyńskich Potocka (1846-1926)
Rok 1878
- Kazimierz Kantak (1824-1886)
Rok 1880
- Henryk Siemiradzki (1843-1902)
[edytuj] Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (współczesne)
Od 1981 podejmowano próby zarejestrowania nowej organizacji o nazwie Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, które zakończyły się powodzeniem dopiero w 1989. Siedzibą jest Kraków, a jego pierwszym prezesem został Maciej Mischke.
[edytuj] Bibliografia
- W. Krygowski, 1988, Dzieje Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Warszawa; Kraków, ISBN 83-7005-200-2
- ZG PTTK "Członkowie Honorowi TT PTT PTK PTTK" , Radom ISBN 83-60126-10-0