Podział administracyjny Polski 1957-1975

Polska Rzeczpospolita Ludowa
Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka PRL Ustrój polityczny Konstytucja Sejm Rada Społeczno-Gospodarcza Trybunał Konstytucyjny Rada Państwa Przewodniczący Rząd Premier Podział administracyjny 1944-46 Podział administracyjny 1944-50 Podział administracyjny 1950-57 Podział administracyjny 1957-75 Podział administracyjny 1975-98 Rada Narodowa Partie polityczne Prezydent PRL Wikiprojekt Polityka

Podział administracyjny w 1968 r.

Podział administracyjny Polski 1957-1975. W artykule przedstawione są zmiany administracyjne, które nastąpiły w okresie 1957-1975, wraz ze szczegółowym podziałem administracyjnym Polski z 1965 (na szczeblu wojewódzkim) oraz 1973 roku (na szczeblu powiatowym) ^[1].

Spis treści

1 Synteza
2 Ważniejsze zmiany administracyjne
3 Przypisy
4 Podział administracyjny 1965 i 1973
- 4.1 Województwa (1965)
- 4.2 Powiaty według województw
5 Zobacz też

[edytuj] Synteza

Z końcem 1956 roku Polska dzieliła się na 17 województw oraz 2 miasta wydzielone (Warszawa i Łódź). W 1957 roku wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Wrocław i Poznań. W porównaniu z okresem 1950-57, podział administracyjny Polski po 1957 roku utrzymywał się bez większych zmian na wyższych szczeblach. W sumie zniesiono 9 powiatów ziemskich oraz 2 miejskie a utworzono 2 nowe powiaty ziemskie oraz 5 miejskich. Dodatkowo, 9 powiatów ziemskich zmieniło nazwę.

Główną zmianą w podziale administracyjnym kraju w omawianym okresie była likwidacja gromad i osiedli a w ich miejsce wprowadzenie gmin. Zmiana ta zmieniająca strukturę administracyjną na szczeblu podstawowym (funkcjonującą od 1954) została wprowadzona 1 stycznia 1973 roku ^[2]. W miejsce 3413 gromad utworzono po reformie 2365 znacznie większych gmin (w tym 318 gmin miejsko-wiejskich) ^[3]. Liczbę tę mniejszono w dalszych latach do 2129 (2 lipca 1976) ^[4].

Warto zaznaczyć że podział terytorialny z lat 1957-75 jest w dużej mierze zbliżony do obecnego, postreformalnego układu administracyjnego. Pomijając nieobecność województw miejskich i województwa koszalińskiego, nowe województwa przypominają zarówno ilością jak i wykresem granic ów dawny system. Również powiaty (mimo że wiele z nich nie zostało powołanych a nowe przybyły) mają bardzo podobne, często identyczne granice.

W latach 1957-75 102 miejscowości otrzymało prawa miejskie, głównie osiedla typu miejskiego. W okresie tym 44 miasta utraciły prawa miejskie ^[5], przeważnie z powodu łączenia miast, jednak kilka miast zredukowano do rangi wsi: Boleszkowice ^[6], Miasteczko Krajeńskie, Sulmierzyce* (chwilowo) i Lędyczek ^[7]. Pozostałe miasta, które pozbawiono statusu miejskiego to Nowy Bytom, Rembertów i Ruda (1957), Szopienice (1959), Jeziorna i Skolimów-Konstancin (1969), Łabędy (1964), Brzozowice-Kamień, Chwałowice, Fordon, Gorce, Kunice Żarskie, Łagisza, Międzyzdroje*, Porąbka, Rozwadów, Sarnowa i Słupiec (1973), Bieruń Stary*, Boguszowice, Brzeziny Śląskie, Czerwionka, Grodziec, Imielin*, Kazimierz Górniczy, Klimontów, Kostuchna, Lędziny*, Miasteczko Śląskie*, Murcki, Niedobczyce, Poręba*, Pszów*, Radlin*, Radzionków*, Rydułtowy*, Strzemieszyce Wielkie, Strzybnica, Wesoła i Zagórze (1975) ^[8].

W czerwcu 1975 roku w związku z nową reformą administracyjną zarzucono 3-stopniową strukturę podziału terytorialnego i – wprowadzając 49 nowych województw – zlikwidowano powiaty ^[9].

[edytuj] Ważniejsze zmiany administracyjne

W 1957 roku utworzono 3 miasta wydzielone (województwa miejskie) - Kraków, Wrocław i Poznań ^[10].
W 1958 roku zniesiono powiat miejsko-uzdrowiskowy Otwock a z jego obszaru utworzono powiat otwocki oraz powiat miejski Otwock ^[11].
W 1959 roku przemianowano: powiat reszelski na biskupiecki, powiat iławecki na górowski, powiat suski na iławski, powiat pilski na trzcianecki i powiat rzepiński na słubicki ^[12].
W 1959 roku z powiatów miejskich w Nowym Bytomiu i Rudzie utworzono nowy powiat miejski w Rudzie Śląskiej (połączenie miast) ^[13].
Z końcem 1959 zlikwidowano powiat miejski w Szopienicach przez włączenie miasta do Katowic ^[14].
W 1961 roku zlikwidowano powiaty: chmielnicki ^[15], górowski ^[16], radymniański ^[17], gubiński i skwierzyński ^[18].
W październiku 1972 roku, w wyniku zbliżającej się reformy administracyjnej kraju (w czerwcu 1975 roku) utworzono największy w Polsce powiat bieszczadzki z obszarów znoszonych powiatów: leskiego, ustrzyckiego i większej części sanockiego. Siedzibę tego wielkiego powiatu usytuowano w Lesku. Równocześnie utworzono powiat miejski w Sanoku ^[19].
1 stycznia 1973 zlikwidowano gromady tworząc gminy. Wraz z nową reformą dokonano wielu mniejszych korekt administracyjnych, opisanych w Dziennikach Ustaw z 1972 r. Nr 50, poz. 322-327:
- gmina Biskupiec z powiatu iławskiego do nowomiejskiego
- gmina Bliżyn z powiatu kieleckiego do szydłowieckiego
- gmina Czernica z powiatu wrocławskiego do oławskiego
- gmina Halinów z powiatu otwockiego do mińskiego
- gmina Niemce z powiatu lubartowskiego do lubelskiego
- gmina Nowosolna z powiatu łódzkiego do brzezińskiego
- miasto i gmina Olsztynek z powiatu ostródzkiego do olsztyńskiego
- gmina Raków z powiatu opatowskiego do staszowskiego
- miasto i gmina Reszel z powiatu biskupieckiego do kętrzyńskiego
- miasto i gmina Ścinawa z powiatu wołowskiego do lubińskiego
- gminy Wysokie i Zakrzew z powiatu krasnostawskiego do bychawskiego
Z początkiem 1973 roku zniesiono powiat woliński i utworzono powiat miejski w Świnoujściu ^[20].
Pod koniec 1973 roku utworzono powiaty miejskie w Koninie i Stargardzie Szczecińskim ^[21].
W grudniu 1973 roku przemianowano powiat niżański na stalowowolski (z przeniesieniem siedziby powiatu z Niska do Stalowej Woli) ^[22] a powiat iłżecki na starachowicki ^[23].

Przypisy

↑ Źródło danych: Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 - Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych
↑ Leoński Z., Zarys prawa administracyjnego, Warszawa 2004
↑ Służewski J. Terenowe organy administracji i rady narodowe po reformie, Warszawa 1977
↑ nie licząc miast Kraśnik Fabryczny, Koźle, Kłodnica i Sławięcice, które utraciły prawa miejskie w 1975 roku lecz po 1 czerwca, a więc już za podziału administracyjnego z 1975-98
↑ Dz. U. z 1971 r. Nr 32, poz. 297 - Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1971 r. w sprawie zmiany granic miasta Świnoujście w powiecie wolińskim oraz zniesienia miasta Boleszkowice w powiecie chojeńskim, województwie szczecińskim
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327 - Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast
↑ Miastom oznaczonym gwiazdką prawa miejskie zostały przywrócone w późniejszych latach
↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91 - Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych
↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 1, poz. 1 - Dekret z dnia 31 grudnia 1956 r. o wyłączeniu z województw miast: Krakowa, Poznania i Wrocławia oraz nadaniu miejskim radom narodowym tych miast uprawnień wojewódzkich rad narodowych
↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 146 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 1957 r. w sprawie zniesienia powiatu miejsko-uzdrowiskowego Otwock, utworzenia powiatu miejskiego Otwock, powiatu otwockiego i niektórych osiedli oraz w sprawie zmiany granic niektórych powiatów w województwie warszawskim
↑ Dz. U. z 1958 r. Nr 76, poz. 393 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1958 r. w sprawie zmiany nazw niektórych powiatów w województwach olsztyńskim, poznańskim i zielonogórskim
↑ Dz. U. z 1958 r. Nr 69, poz. 342 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1958 r. w sprawie utworzenia miasta Ruda Śląska stanowiącego powiat miejski w województwie katowickim
↑ Dz. U. z 1959 r. Nr 64, poz. 381 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 1959 r. w sprawie połączenia miast Katowice i Szopienice w województwie katowickim
↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 49, poz. 263 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1961 r. w sprawie zniesienia i zmiany granic niektórych powiatów oraz zmiany granic miasta Kielc w województwie kieleckim
↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 50, poz. 271 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 listopada 1961 r. w sprawie zniesienia i zmiany granic niektórych powiatów w województwie olsztyńskim
↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 46, poz. 245 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 października 1961 r. w sprawie zniesienia i zmiany granic niektórych powiatów w województwie rzeszowskim
↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 46, poz. 241 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 1961 r. w sprawie zniesienia i zmiany granic niektórych powiatów w województwie zielonogórskim
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 273 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 października 1972 r. w sprawie utworzenia powiatu bieszczadzkiego i powiatu miejskiego Sanok oraz zmiany granic niektórych powiatów w województwie rzeszowskim
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 326 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Świnoujście, zniesienia powiatu wolińskiego oraz zmiany granic powiatu kamieńskiego w województwie szczecińskim
↑ Dz. U. z 1973 r. Nr 39, poz. 229 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1973 r. w sprawie utworzenia powiatów miejskich Konin w województwie poznańskim i Stargard Szczeciński w województwie szczecińskim
↑ Dz. U. z 1973 r. Nr 39, poz. 230 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1973 r. w sprawie zmiany granic miasta Stalowa Wola oraz zmiany siedziby i nazwy powiatu niżańskiego w województwie rzeszowskim
↑ Dz. U. z 1973 r. Nr 46, poz. 272 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 1973 r. w sprawie zmiany nazwy powiatu iłżeckiego w województwie kieleckim

[edytuj] Podział administracyjny 1965 i 1973

[edytuj] Województwa (1965)

Województwo	Pow. (km²)	Lud. (tys.)	Mieszk. /km²	Siedziba
Podział administracyjny Polski
Białostockie	23 136	1 160 400	50	Białystok
Bydgoskie	20 794	1 837 100	88	Bydgoszcz
Gdańskie	10 984	1 352 800	123	Gdańsk
Katowickie	9 518	3 524 300	370	Katowice
Kieleckie	19 498	1 899 100	97	Kielce
Koszalińskie	17 974	755 100	42	Koszalin
Krakowskie	15 350	2 127 600	139	Kraków
Kraków miasto	230	520 100	2261	Kraków
Lubelskie	24 829	1 900 500	77	Lublin
Łódzkie	17 064	1 665 200	98	Łódź
Łódź miasto	214	744 100	3477	Łódź
Olsztyńskie	20 994	956 600	46	Olsztyn
Opolskie	9 506	1 009 200	106	Opole
Poznań miasto	220	438 200	1992	Poznań
Poznańskie	26 723	2 126 300	80	Poznań
Rzeszowskie	18 658	1 692 800	91	Rzeszów
Szczecińskie	12 677	847 600	67	Szczecin
Warszawa miasto	446	1 252 600	2809	Warszawa
Warszawskie	29 369	2 453 000	84	Warszawa
Wrocław miasto	225	474 200	2107	Wrocław
Wrocławskie	18 827	1 967 000	104	Wrocław
Zielonogórskie	14 514	847 200	58	Zielona Góra

[edytuj] Powiaty według województw

Źródło danych: Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.

[edytuj] Województwo białostockie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo białostockie
Augustowski	1471	49,3	34	1	5	Augustów
Białystok miasto	74	178,3	2420	1	0	Białystok
Białostocki	2248	95,4	42	5	12	Białystok
Bielski	1477	70,6	48	2	7	Bielsk Podlaski
Dąbrowski	829	35,3	43	1	4	Dąbrowa Białostocka
Ełcki	961	55,9	58	1	5	Ełk
Gołdapski	771	26,5	34	1	4	Gołdap
Grajewski	1251	51,4	41	3	8	Grajewo
Hajnowski	1603	57,6	36	1	8	Hajnówka
Kolneński	1322	54,8	41	2	8	Kolno
Łapski	591	36,6	62	2	5	Łapy
Łomżyński	1250	81,2	65	3	10	Łomża
Moniecki	1211	48,1	40	3	7	Mońki
Olecki	882	33,6	38	1	5	Olecko
Sejneński	829	22,5	27	1	5	Sejny
Siemiatycki	1655	65,5	40	3	9	Siemiatycze
Sokólski	1446	57,4	40	1	8	Sokółka
Suwalski	1407	70,7	50	1	10	Suwałki
Wysokomazowiecki	977	50,3	51	1	7	Wysokie Mazowieckie
Zambrowski	899	47,0	52	1	6	Zambrów

[edytuj] Województwo bydgoskie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo bydgoskie
Aleksandrowski	545	58,0	106	3	7	Aleksandrów Kujawski
Brodnicki	860	59,8	70	3	7	Brodnica
Bydgoszcz miasto	119	291,2	2448	1	0	Bydgoszcz
Bydgoski	1450	84,2	58	2	9	Bydgoszcz
Chełmiński	651	57,1	88	1	7	Chełmno
Chojnicki	1917	82,9	43	2	8	Chojnice
Golubsko-dobrzyński	610	43,5	71	2	5	Golub-Dobrzyń
Grudziądz miasto	41	77,7	1909	1	0	Grudziądz
Grudziądzki	655	37,9	58	1	5	Grudziądz
Inowrocław miasto	31	56,4	1838	1	0	Inowrocław
Inowrocławski	1125	84,3	75	4	8	Inowrocław
Lipnowski	1169	74,9	64	2	9	Lipno
Mogileński	1018	67,2	66	3	7	Mogilno
Radziejowski	800	57,5	72	1	7	Radziejów
Rypiński	767	54,7	71	1	7	Rypin
Sępoleński	722	36,3	50	3	4	Sępólno Krajeńskie
Szubiński	869	53,0	61	4	4	Szubin
Świecki	1466	91,2	62	2	10	Świecie
Toruń miasto	94	134,6	1434	1	0	Toruń
Toruński	1081	69,5	64	1	7	Toruń
Tucholski	1064	43,1	40	1	6	Tuchola
Wąbrzeski	593	42,3	71	2	5	Wąbrzeźno
Włocławek miasto	42	82,8	1966	1	0	Włocławek
Włocławski	1406	90,9	65	6	11	Włocławek
Wyrzyski	1041	74,2	71	5	7	Wyrzysk
Żniński	744	43,9	59	2	5	Żnin

[edytuj] Województwo gdańskie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo gdańskie
Elbląg miasto	32	92,6	2890	1	0	Elbląg
Elbląski	855	27,2	32	1	6	Elbląg
Gdańsk miasto	153	378,3	2475	1	0	Gdańsk
Gdański	849	62,5	74	1	8	Pruszcz Gdański
Gdynia miasto	74	200,6	2715	1	0	Gdynia
Kartuski	1149	74,3	65	1	9	Kartuzy
Kościerski	1145	56,0	49	2	8	Kościerzyna
Kwidzyński	534	47,1	88	1	5	Kwidzyn
Lęborski	1141	61,9	54	2	6	Lębork
Malborski	494	57,4	116	2	5	Malbork
Nowodworsko-gdański	555	30,6	55	1	6	Nowy Dwór Gdański
Pucki	582	54,1	93	4	5	Puck
Sopot miasto	18	49,9	2713	1	0	Sopot
Starogardzki	1172	85,9	73	2	9	Starogard Gdański
Sztumski	642	38,5	60	2	6	Sztum
Tczew miasto	22	42,9	1908	1	0	Tczew
Tczewski	673	45,6	68	2	8	Tczew
Wejherowski	946	105,2	111	3	6	Wejherowo

[edytuj] Województwo katowickie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo katowickie
Będzin miasto	14	42,6	3131	1	0	Będzin
Będziński	359	125,5	349	7	5	Będzin
Bielski	409	114,1	279	2	9	Bielsko-Biała
Bielsko-Biała miasto	50	108,8	2165	1	0	Bielsko-Biała
Bytom miasto	55	189,1	3411	1	0	Bytom
Chorzów miasto	34	153,0	4543	1	0	Chorzów
Cieszyn miasto	13	26,0	2030	1	0	Cieszyn
Cieszyński	718	107,0	149	4	9	Cieszyn
Czeladź miasto	16	33,3	2093	1	0	Czeladź
Częstochowa miasto	93	192,2	2067	1	0	Częstochowa
Częstochowski	985	115,9	118	1	10	Częstochowa
Dąbrowa Górn. miasto	33	63,1	1900	1	0	Dąbrowa Górnicza
Gliwice miasto	91	174,4	1918	1	0	Gliwice
Gliwicki	715	92,2	129	2	7	Gliwice
Katowice miasto	100	308,7	3100	1	0	Katowice
Kłobucki	891	80,0	90	2	11	Kłobuck
Lubliniecki	1050	89,2	85	4	7	Lubliniec
Mysłowice miasto	30	45,6	1543	1	0	Mysłowice
Myszkowski	499	67,5	135	3	8	Myszków
Pszczyński	508	73,6	145	1	7	Pszczyna
Ruda Śląska miasto	77	144,1	1864	1	0	Ruda Śląska
Rybnicki	583	227,1	390	7	11	Rybnik
Rybnik miasto	40	44,4	1115	1	0	Rybnik
Siemianowice Śl. miasto	25	68,5	2698	1	0	Siemianowice Śląskie
Sosnowiec miasto	42	146,1	3440	1	0	Sosnowiec
Świętochłowice miasto	13	57,2	4361	1	0	Świętochłowice
Tarnogórski	527	191,0	362	6	7	Tarnowskie Góry
Tychy miasto	59	74,9	1260	1	0	Tychy
Tyski	449	143,2	319	9	7	Tychy
Wodzisławski	335	174,1	520	4	6	Wodzisław Śląski
Zabrze miasto	80	197,5	2454	1	0	Zabrze
Zawierciański	630	67,3	107	4	8	Zawiercie
Zawiercie miasto	25	40,2	1588	1	0	Zawiercie

[edytuj] Województwo kieleckie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo kieleckie
Białobrzeski	673	34,7	52	2	6	Białobrzegi
Buski	1245	102,5	82	2	12	Busko-Zdrój
Iłżecki	947	79,0	83	1	8	Starachowice
Jędrzejowski	1234	90,3	73	1	9	Jędrzejów
Kazimierski	541	56,2	104	3	8	Kazimierza Wielka
Kielce miasto	55	135,8	2477	1	0	Kielce
Kielecki	1955	179,1	92	2	17	Kielce
Konecki	1431	103,8	73	3	11	Końskie
Kozienicki	1084	76,7	71	2	8	Kozienice
Lipski	830	45,5	55	1	7	Lipsko
Opatowski	1377	109,3	79	2	12	Opatów
Opoczyński	1407	95,5	68	1	11	Opoczno
Ostrowiec Św. miasto	46	52,9	1143	1	0	Ostrowiec Świętokrzyski
Pińczowski	577	43,0	75	1	6	Pińczów
Przysuski	675	40,9	61	1	7	Przysucha
Radom miasto	66	164,6	2511	1	0	Radom
Radomski	1032	85,6	84	1	9	Radom
Sandomierski	768	88,1	115	2	9	Sandomierz
Skarżysko-Kam. miasto	42	40,5	973	1	0	Skarżysko-Kamienna
Starachowice miasto	19	44,4	2313	1	0	Starachowice
Staszowski	979	66,6	68	1	9	Staszów
Szydłowiecki	556	49,5	89	1	7	Szydłowiec
Włoszczowski	1400	81,6	58	3	9	Włoszczowa
Zwoleński	574	38,5	67	1	5	Zwoleń

[edytuj] Województwo koszalińskie (1973)

Powiat	Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Województwo koszalińskie
Białogardzki	904	46,0	51	2	5	Białogard
Bytowski	1210	40,0	34	1	8	Bytów
Człuchowski	1354	46,4	34	3	6	Człuchów
Drawski	1407	41,5	30	3	5	Drawsko Pomorskie
Kołobrzeski	726	53,6	74	1	6	Kołobrzeg
Koszalin miasto	65	69,2	1067	1	0	Koszalin
Koszaliński	1353	48,4	36	2	8	Koszalin
Miastecki	1472	37,5	25	3	6	Miastko
Sławieński	1358	61,5	45	3	6	Sławno
Słupsk miasto	43	71,3	1653	1	0	Słupsk
Słupski	1901	69,2	35	1	12	Słupsk
Szczecinecki	2262	82,5	36	4	7	Szczecinek
Świdwiński	1019	44,6	44	2	5	Świdwin
Wałecki	2028	63,6	31	5	8	Wałcz
Złotowski	1002	41,5	41	2	7	Złotów