Podział administracyjny Polski 1950-1957

Polska
Rzeczpospolita
Ludowa
Godło PRL

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka PRL

Podział administracyjny Polski 1950-1957. W artykule przedstawione są zmiany administracyjne, które nastąpiły w okresie 1950-1957, wraz ze szczegółowym podziałem administracyjnym Polski w dniu 1 lipca 1952 roku [1].

Spis treści

[edytuj] Synteza

Okres 1950-1957 charakteryzuje się dużymi zmianami w podziale administracyjnym państwa na wszystkich szczeblach: wojewódzkim, powiatowym i gminnym, głównie w zakresie tworzenia mniejszych jednostek administracyjnych. W ciągu ośmiu lat w Polsce przybyły 3 województwa i aż 89 powiatów (56 ziemskich i 33 miejskie), w tym tzw. powiat miejsko-uzdrowiskowy z podziałem na dzielnice (nie gminy) [2]. Zlikwidowano zaledwie 5 powiatów, a 8 powiatów zmieniło przynależność wojewódzką (7 ziemskich i 1 miejski). Dokonano też kilku zmian nazw województw i powiatów.

Zawarta przez Polskę i ZSRR umowa o zamianie granic w 1951 roku była przyczyną największej w historii powojennej Polski (i jedną z największych w historii powojennej Europy) korekty granicznej (zamiana terenów powiatów hrubieszowskiego i tomaszowskiego na nowy powiat ustrzycki).

Ważnym elementem danego okresu była reforma na najniższym szczeblu hierarchii administracyjnej, czyli utworzenie gromad. Oficjalnym celem tej reformy było zbliżenie organów władzy państwowej do ludności wiejskiej; gminy były zbyt duże i ludne co spowodowało niedostateczną kontrolę ludności nad działalność gminnych rad narodowych [3]. Tak więc gromady zostały wprowadzone 29 września 1954 [4] w miejsce gmin jako podstawowe jednostki administracyjne obejmujące kilka wsi. Warto zaznaczyć, że gromady istniały też wcześniej lecz tylko jako jednostki pomocnicze gmin (na wzór obecnych sołectw); natomiast w 1954 roku nowe, dużo większe gromady (lecz dużo mniejsze od dotychczasowych gmin) całkowicie zastąpiły gminy. Przez cały ciąg istnienia, gromady ulegały częstym i zasadniczym korektom (zmiany granic i siedzib, likwidowanie i tworzenie gromad). Struktura ta utrzymała się do 1 stycznia 1973 [5], kiedy to ponownie wprowadzono gminy, równocześnie likwidując gromady. Reaktywowanie gmin usprawiedliwiano m.in. tworzeniem korzystniejszych warunków dla rozwoju wsi i pogłębianiem demokracji socjalistycznej przez wzmocnienie autorytetu rad narodowych i (paradoksalnie wobec przyczyny likwidacji gmin) usprawnienie ich działalności (ibid.).

Inną nowością było wprowadzenie wzorem radzieckim nowej kategorii jednostek administracyjnych jakimi były osiedla typu miejskiego [6]. Status osiedli był pośredni między wsią a miastem i otrzymywały go głównie tzw. miejscowości robotnicze, uzdrowiskowe i rybackie (posiadające pewne cechy miejskie, a którym nie zdecydowano się na nadanie praw miejskich). Pierwsze osiedla utworzono 13 listopada 1954 roku [7] a ostatnie 30 czerwca 1963 roku [8]. W sumie (lecz nie jednocześnie) istniały w Polsce 162 osiedla (160 powstało w latach 50.), głównie na Górnym i Dolnym Śląsku. Liczba osiedli stale się zmieniała; rokrocznie przybywało nowych podczas gdy inne znoszono. Likwidacja była głównie następstwem nadania osiedlom praw miejskich lub przez przyłączenie ich do sąsiednich miast, a tylko wyjątkowo przez zaliczenie do rzędu wsi. Ostatecznie koncepcję osiedli porzucono 1 stycznia 1973 roku [9].

W latach 1950-57 41 miejscowości otrzymało prawa miejskie, głównie (ww) rozwijające się osiedla przemysłowe. Odbieranie miastom praw miejskich w latach powojennych było (i jest) na ogół niepraktykowane. Przeważająca ilość utrat praw miejskich (szczególnie w latach 70.) była powiązana z tendencją masowego łączenia ośrodków miejskich. Niejednak, kilka miast utraciło prawa miejskie bez manewru łączenia: Dąbrowa Białostocka*, Kleszczele*, Krynki, Sokoły, Suchowola*, Tykocin* (1950), Prusice* (1951), a w późniejszych latach także Boleszkowice (1972), Sulmierzyce*, Miasteczko Krajeńskie i Lędyczek (1973) [10].

[edytuj] Zmiany administracyjne

Poniższe zestawienie streszcza większe zmiany administracyjne przeprowadzone w latach 1950-1957 na szczeblu wojewódzkim oraz powiatowym (powiaty ziemskie i miejskie).

[edytuj] Zmiany na szczeblu wojewódzkim

[edytuj] Zmiany na szczeblu powiatowym

[edytuj] Powiaty ziemskie

[edytuj] Powiaty miejskie

  • W 1951 roku utworzono 22 powiaty miejskie w

Bielsku-Białej, Brzegu, Chełmie, Cieszynie, Czeladzi, Lesznie, Mysłowicach, Nowym Bytomiu, Nowym Sączu, Ostrowcu Świętokrzyskim, Ostrowie Wielkopolskim, Pabianicach, Pruszkowie, Przemyślu, Rudzie, Rybniku, Siemianowicach Śląskich, Szopienicach, Świętochłowicach, Tarnowie, Zakopanem i Zgierzu

Przypisy

  1. ↑ Wg Wykazu Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., Polska Rzeczpospolita Ludowa, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 1952
  2. ↑ Dz.U. 1952 nr 27 poz. 185
  3. ↑ M.P. 1954 nr 354 poz. 22
  4. ↑ Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191
  5. ↑ Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312
  6. ↑ Dz.U. 1954 nr 43 poz. 192
  7. ↑ Dz.U. 1954 nr 49 poz. 253
  8. ↑ Dz.U. 1963 nr 23 poz. 129
  9. ↑ Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312
  10. ↑ Miasta oznaczone gwiazdką odzyskały prawa miejskie w późniejszych latach

[edytuj] Podział administracyjny 1 lipca 1952

  • W tabelach zachowano oryginalne nazewnictwo miejscowości i jednostek administracyjnych, stosowane w latach 50.
  • Kursywą opisano gminy dziś nieistniejące, linkując do miejscowości od której gmina brała swoją nazwę. Jeżeli siedziba gminy różniła się od nazwy gminy, opisano to dodatkowo wyrazami "- z siedzibą w...", z linkiem do tejże miejscowości.
  • Kursywą opisano również gminy, które istnieją obecnie jako jednostki obejmujące jedną miejscowość (głównie gminy miejskie), podczas gdy w 1952 roku były to gminy wiejskie (nie chodzi tu o prawa miejskie, lecz o zasięg terytorialny, obejmujący kilka wsi). Tamże dopisano określenie "- wiejska".
  • Po nazwie gminy podano w nawiasach liczbę gromad wchodzących w jej skład. Na uwagę zasługuje fakt, iż gminy składające się z jednej miejscowości nie były podzielone na gromady (stąd liczba 0 w nawiasach). W przypadku kiedy dawna gmina miała taki charakter, podczas gdy obecnie jest to gmina obejmująca kilka wsi, rozbieżność tą zaznaczono wyrazem "- osada". Na uwagę zasługuje też fakt, iż miasta nie były traktowane jako gminy (miejskie), lecz jako odrębne jednostki administracyjne o nazwie "miasto".
  • W przypadku kiedy gmina brała swą nazwę od miejscowości obecnie włączonej w obręb sąsiedniego miasta i kiedy brak jest takiego artykułu na Wikipedii, została ona podlinkowana do artykułu o mieście.
  • W przypadku kiedy dawna gmina ma swój współczesny odpowiednik lecz bierze swą nazwę od innej miejscowości (siedziby), została ona w celu przejrzystości podlinkowana do tejże miejscowości (nie do współczesnego odpowiednika). Wyjątki w linkowaniu stanowią gminy, których siedziby zmieniły nazwę, pisownię lub formę (lecz nadal jest to ta sama miejscowość).

[edytuj] Województwo białostockie

Powiat Siedziba powiatu Liczba
miast		 Liczba
gmin		 Liczba
gromad		 Miasta (wytłuszczone) i gminy (z liczbą gromad w nawiasach)
Województwo białostockie - 1.VII 1952 r.
Augustowski Augustów 1 7 172 miasto Augustów • Bargłów (22) • Dębowo (10) • Dowspuda (25) • Kolnica (17) • Lipsk (39) • Szczebro-Olszanka (31) • Sztabin (28)
Białostocki Białystok 8 15 432 miasto Choroszcz • miasto Goniądz • miasto Knyszyn • miasto Starosielce • miasto Supraśl • miasto Suraż • miasto Wasilków • miasto Zabłudów • Bacieczki (21) • Barszczewo (32) • Czarna Wieś (18) • Dojlidy (16) • Goniądz (27) • Gródek (35) • Jaświły (28) • Juchnowiec (28) • Kalinówka (37) • Krypno (26) • Michałowo (33) • Obrubniki (26) • Trzcianne (28) • Zabłudów (45) • Zawyki (32)
Białystok miasto Białystok 1 0 0 miasto Białystok
Bielski Bielsk Podlaski 3 27 321 miasto Bielsk Podlaski • miasto Brańsk • miasto Hajnówka • Augustowo (10) • Białowieża (4) • Boćki (15) • Brańsk (14) • Chraboły (10) • Czeremcha (9) • Czyże (11) • Dobromil (10) • Domanowo (10) • Dubicze Cerkiewne (11) • Hajnówka (17) • Holonki (15) • Klejniki (10) • Kleszczele (11) • Łosinka (15) • Łubin Kościelny (11) • Narew (16) • Narewka (19) • Orla (15) • Pasynki (10) • Policzna (9) • Rudka (7) • Ryboły (8) • Śnieżki (13) • Topczewo (17) • Widowo (6) • Wyszki (18)
Ełcki Ełk 1 12 153 miasto Ełk • Bajtkowo (11) • Ełk (11) • Golubie (13) • Kalinowo (18) • Klusy (9) • Nowa Wieś Ełcka (10) • Pisanica (15) • Prostki (16) • Stare Juchy (18) • Straduny (9) • Wiśniowo Ełckie (14) • Woszczele (9)
Gołdapski Gołdap 1 4 50 miasto Gołdap • Dubeninki (15) • Górne (7) • Grabowo (17) • Jabłońskie (11)
Grajewski Grajewo 3 8 167 miasto Grajewo • miasto Rajgród • miasto Szczuczyn • Bełda (26) • Białaszewo (23) • Bogusze (27) • Pruska (15) • Radziłów (19) • Ruda (10) • Szczuczyn (35) • Wąsosz (12)
Kolneński Kolno 2 8 177 miasto Kolno • miasto Stawiski • Czerwone (21) • Gawrychy (20) • Grabowo (27) • Lachowo (23) • Łyse (17) • Mały Płock (20) • Stawiski (29) • Turośl (20)
Łomżyński Łomża 4 16 463 miasto Jedwabne • miasto Łomża • miasto Nowogród • miasto Zambrów • Bożejewo (25) • Chlebiotki (26) • Długobórz (46) • Drozdowo (29) • Jedwabne (36) • Kołaki (25) • Kupiski (19) • Lubotyń (23) • Miastkowo (24) • Przytuły (41) • Puchały (29) • Rogienice (25) • Rutki (36) • Szczepankowo (32) • Szumowo (18) • Śniadowo (29)
Olecki Olecko 1 6 91 miasto Olecko • Borawskie (16) • Mieruniszki (10) • Sokółki (17) • Świętajno (15) • Wieliczki (20) • Zalesie (13)
Siemiatycki
(od 1.VII 1952)		 Siemiatycze 3 18 222 miasto Ciechanowiec • miasto Drohiczyn • miasto Siemiatycze • Baciki Średnie (9) • Boratyniec Ruski (12) • Czartajew (16) • Dołubowo (10) • Drohiczyn (18) • Dziadkowice (16) • Grodzisk (16) • Klukowicze (14) • Kosiorki (10) • Krupice (10) • Mielnik (7) • Milejczyce (12) • Nurzec (12) • Ostrożany (13) • Perlejewo (13) • Pobikry (13) • Śledzianów (10) • Winna Chroły (11)
Sokólski Sokółka 1 12 360 miasto Sokółka • Babiki (18) • Dąbrowa (45) • Janów (32) • Korycin (43) • Krynki (19) • Kuźnica (21) • Nowy Dwór (15) • Sidra (21) • Sokółka (51) • Suchowola (47) • Szudziałowo (35) • Zalesie (13)
Suwalski Suwałki 2 16 441 miasto Sejny • miasto Suwałki • Berżniki (26) • Filipów (22) • Giby (33) • Huta (26) • Jeleniewo (30) • Kadaryszki (35) • Koniecbór (15) • Krasnopol (31) • Krasnowo (22) • Kuków (36) • Pawłówka (21) • Przerośl (17) • Puńsk (33) • Szypliszki (41) • Wiżajny (27) • Wólka (26)
Wysokomazowiecki Wysokie Mazowieckie 2 10 412 miasto Łapy • miasto Wysokie Mazowieckie • Czyżew (36) • Klukowo (43) • Kobylin (41) • Kowalewszczyzna (21) • Piekuty (42) • Poświętne (44) • Sokoły (45) • Szepietowo (64) • Tykocin (22) • Wysokie Mazowieckie (54)

[edytuj] Województwo bydgoskie

Powiat Siedziba powiatu Liczba
miast		 Liczba
gmin		 Liczba
gromad		 Miasta (wytłuszczone) i gminy (z liczbą gromad w nawiasach)
Województwo bydgoskie - 1.VII 1952 r.
Aleksandrowski Aleksandrów Kuj. 4 13 322 miasto Aleksandrów Kujawski • miasto Ciechocinek • miasto Nieszawa • miasto Radziejów • Bądkowo (26) • Boguszyce (25) • Bytoń (25) • Czamanin (25) • Koneck (22) • Lubanie (27) • Osięciny (33) • Piotrków (23) • Raciążek (15) • Radziejów (15) • Ruszkowo (34) • Sędzin (34) • Służewo (18)
Brodnicki Brodnica 2 12 89 miasto Brodnica • miasto Górzno • Bobrowo (10) • Brodnica (12) • Brzozie (8) • Grążawy (10) • Jabłonowo I (0) • Jabłonowo II (12) • Jastrzębie (5) • Nieżywięć (8) • Pokrzydowo (8) • Ruda (3) • Wrocki (7) • Zbiczno (8)
Bydgoski Bydgoszcz 3 10 115 miasto Fordon • miasto Koronowo • miasto Solec Kujawski • Bydgoszcz - wiejska (14) • Dąbrówka Nowa (12) • Dobrcz (16) • Koronowo (12) • Mąkowarsko (6) • Osielsko (11) • Solec Kujawski (13) • Ślesin (9) • Wierzchucin Królewski (9) • Wtelno (11)
Bydgoszcz miasto Bydgoszcz 1 0 0 miasto Bydgoszcz
Chełmiński Chełmno 1 10 100 miasto Chełmno • Chełmno (11) • Dąbrowa Chełmińska (14) • Kijewo Królewskie (8) • Lisewo (12) • Papowo Biskupie (9) • Płąchawy (7) • Podwiesk (13) • Robakowo (10) • Starogród (8) • Unisław (8)
Chojnicki Chojnice 2 9 103 miasto Chojnice • miasto Czersk • Brusy (13) • Brzeźno Szlacheckie (3) • Chojnice (25) • Czersk (12) • Karsin (12) • Konarzyny (9) • Leśno (12) • Lipnice (12) • Rytel (6)
Grudziądz miasto Grudziądz 1 0 0 miasto Grudziądz
Grudziądzki Grudziądz 2 7 96 miasto Łasin • miasto Radzyn Chełmiński • Grudziądz (15) • Gruta (9) • Łasin (23) • Mokre (12) • Radzyn (17) • Rogóźno (10) • Świecie (10)
Inowrocław miasto Inowrocław 1 0 0 miasto Inowrocław
Inowrocławski Inowrocław 2 8 166 miasto Gniewkowo • miasto Kruszwica • Chełmce (16) • Dąbrowa Biskupia (20) • Gniewkowo (21) • Inowrocław-Wschód (18) • Inowrocław-Zachód (21) • Kruszwica (23) • Rojewo (26) • Złotniki Kujawskie (21)
Lipnowski Lipno 2 17 224 miasto Dobrzyń nad Wisłą • miasto Lipno • Bobrowniki (14) • Chalin (15) • Czarne (18) • Czernikowo (15) • Dobrzejewice (13) • Jastrzębie (10) • Kikół (13) • Kłokock (12) • Ligowo (12) • Mazowsze (17) • Narutowo (16) • Nowogród (9) • Ossówka (13) • Skępe - osada (0) • Szpetal (21) • Tłuchowo (12) • Zaduszniki (13)
Mogileński Mogilno 4 7 134 miasto Mogilno • miasto Pakość • miasto Strzelno • miasto Trzemeszno • Gębice (22) • Mogilno-Wschód (14) • Mogilno-Zachód (20) • Pakość (13) • Strzelno-Południe (28) • Strzelno-Północ (15) • Trzemeszno 22)
Rypiński Rypin 1 14 214 miasto Rypin • Chrostkowo (17) • Okalewo (12) • Osiek (14) • Pręczki (13) • Radomin (20) • Radziki Duże (13) • Rogowo (17) • Sadłowo (19) • Skrwilno (16) • Strzygi (13) • Szczutowo (16) • Świedziebnia (16) • Zbójno (19) • Żałe (12)
Sępoleński Sępólno Kraj. 3 6 55 miasto Kamień Krajeński • miasto Sępólno Krajeńskie • miasto Więcbork • Kamień (9) • Sępólno (10) • Sypniewo (6) • Wałdowo (10) • Wielowicz (8) • Więcbork (12)
Szubiński Szubin 4 7 92 miasto Barcin • miasto Kcynia • miasto Łabiszyn • miasto Szubin • Barcin (12) • Chomętowo (12) • Królikowo (12) • Łabiszyn (15) • Łankowice (17) • Samoklęski Małe (14) • Sipiory (10)
Świecki Świecie 2 14 151 miasto Nowe • miasto Świecie • Bukowiec (12) • Drzycim (11) • Gruczno (11) • Grupa (12) • Jeżewo (13) • Lipinki (3) • Lniano (12) • Nowe (17) • Osie (10) • Pruszcz (15) • Serock (5) • Świecie (10) • Świekatowo (8) • Warlubie (12)
Toruń miasto Toruń 1 0 0 miasto Toruń
Toruński Toruń 1 11 92 miasto Chełmża • Chełmża (16) • Grębocin (7) • Lulkowo (11) • Łubianka (12) • Podgórz z siedzibą w Toruniu (4) • Popioły (2) • Rzęczkowo (10) • Smolno (8) • Turzno (6) • Zelgno (10) • Złotoria (6)
Tucholski Tuchola 1 8 78 miasto Tuchola • Bysław (11) • Cekcyn (14) • Gostycyn (7) • Kęsowo (7) • Legbąd (7) • Raciąż (5) • Śliwice (18) • Tuchola (9)
Wąbrzeski Wąbrzeźno 3 9 61 miasto Golub-Dobrzyń • miasto Kowalewo Pomorskie • miasto Wąbrzeźno • Dębowa Łąka (5) • Kowalewo (10) • Książki (4) • Płużnica (6) • Podzamek Golubski (7) • Ryńsk (7) • Wąbrzeźno (8) • Wielkie Radowiska (7) • Wielkie Rychnowo (7)
Włocławek miasto Włocławek 1 0 0 miasto Włocławek
Włocławski Włocławek 6 13 280 miasto Brześć Kujawski • miasto Chodecz • miasto Kowal • miasto Lubień Kujawski • miasto Lubraniec • miasto Przedecz • Baruchowo (22) • Chodecz (18) • Dobiegniewo (17) • Falborz (20) • Kłóbka (18) • Kowal (8) • Lubień (25) • Łęg (9) • Piaski (40) • Przedecz (22) • Pyszkowo (27) • Śmiłowice (42) • Wieniec (27)
Wyrzyski Wyrzysk 6 8 100 miasto Łobżenica • miasto Miasteczko Kraińskie • miasto Mrocza • miasto Nakło nad Notecią • miasto Wyrzysk • miasto Wysoka • Białośliwie (7) • Łobżenica (21) • Miasteczko Kraińskie (4) • Mrocza (21) • Nakło (12) • Sadki (9) • Wyrzysk (12) • Wysoka (14)
Żniński Żnin 2 6 90 miasto Janowiec Wielkopolski • miasto Żnin • Gąsawa (17) • Janowiec (16) • Rogowo (18) • Żarczyn (10) • Żnin-Wschód (15) • Żnin-Zachód (14)

[edytuj] Województwo gdańskie

Powiat Siedziba powiatu Liczba
miast		 Liczba
gmin		 Liczba
gromad		 Miasta (wytłuszczone) i gminy (z liczbą gromad w nawiasach)
Województwo gdańskie - 1.VII 1952 r.
Elbląg miasto Elbląg 1 0 0 miasto Elbląg
Elbląski Elbląg 1 9 76 miasto Tolkmicko • Bierutowo ¹ (12) • Gronowo (6) • Jegłownik (11) • Łęcze (8) • Milejewo (8) • Nowakowo (7) • Tolkmicko (5) • Zwierzno (11) • Żurawiec (6)
¹) Według Dz. Urz. Woj. Rady Narodowej w Gdańsku (nr 15-1951 r.) gmina nosi nazwę Pomorska Wieś
Gdańsk miasto Gdańsk 1 0 0 miasto Gdańsk
Gdański Pruszcz Gd. 2 18 160 miasto Nowy Dwór Gdański • miasto Pruszcz Gdański • Drewnica (9) • Kolbudy (8) • Łęgowo (4) • Łostowice (13) • Marzęcino (9) • Mierzeszyn (9) • Miłocin (14) • Nowy Dwór Gdański (12) • Ostaszewo (6) • Pruszcz Gdański (10) • Przywidz (11) • Pszczółki (5) • Stegna (9) • Suchy Dąb (9) • Sztutowo (6) • Świbno (5) • Trąbki Wielkie (13) • Wiślinka (8)
Gdynia miasto Gdynia 1 0 0 miasto Gdynia
Kartuski Kartuzy 1 12 122 miasto Kartuzy • Banino (11) • Chmielno (10) • Goręczyno (16) • Kamienica Szlachecka (7) • Kartuzy (8) • Parchowo (8) • Przodkowo (7) • Sianowo (10) • Sierakowice (13) • Stężyca (12) • Sulęczyno (10) • Żukowo (10)
Kościerski Kościerzyna 2 8 100 miasto Kościerzyna • miasto Skarszewy • Dziemiany (7) • Kościerzyna (24) • Liniewo (11) • Lipusz (7) • Nowa Karczma (12) • Pogódki (10) • Skarszewy (13) • Stara Kiszewa (16)
Kwidzyński Kwidzyn 1 12 60 miasto Kwidzyn • Brokowo (3) • Czarne Dolne (5) • Gardeja (4) • Grabowo (4) • Korzeniewo (6) • Mareza (2) • Nebrowo Wielkie (6) • Rakowiec (5) • Ryjewo (6) • Sadlinki (6) • Tychnowy (5) • Wandowo (8)
Lęborski Lębork 2 8 91 miasto Lębork • miasto Łeba • Cewice (11) • Choczewo (12) • Gniewino (11) • Łebień (10) • Łęczyce (14) • Nowa Wieś (8) • Rozłazino (12) • Wicko (13)
Malborski Malbork 2 6 62 miasto Malbork • miasto Nowy Staw • Kałdowo (9) • Lisewo (10) • Mątowy Wielkie (9) • Myszewo (10) • Nowy Staw (14) • Stare Pole (10)
Sopot miasto Sopot 1 0 0 miasto Sopot
Starogardzki Starogard Gd. 2 9 91 miasto Skórcz • miasto Starogard Gdański • Bobowo (8) • Kaliska (10) • Leśna Jania (10) • Lubichowo (11) • Osieczna (8) • Osiek (8) • Skórcz (7) • Starogard (18) • Zblewo (11)
Sztumski Sztum 2 8 48 miasto Dzierzgoń • miasto Sztum • Dzierzgoń (7) • Gościszewo (5) • Jasna (6) • Mikołajki Pomorskie (5) • Stary Targ (8) • Straszewo (5) • Szropy (6) • Sztumska Wieś (6)
Tczew miasto
(od 1.VII 1952)		 Tczew 1 0 0 miasto Tczew
Tczewski Tczew 2 9 70 miasto Gniew • miasto Pelplin • Gniew (8) • Godziszewo (10) • Janowo (3) • Małe Walichnowy (7) • Morzeszczyn (11) • Opalenie (5) • Pelplin (7) • Subkowy (9) • Tczew (10)
Wejherowski Wejherowo 2 13 132 miasto Puck • miasto Wejherowo • Chwaszczyno (9) • Hel - wiejska (5) • Kosakowo (8) • Krokowa (18) • Luzino (9) • Puck (17) • Rumia - wiejska (2) • Strzelno (9) • Strzepcz (9) • Wejherowo (21) • Wielki Donimierz (14) • Wierzchucino (9) • Władysławowo - osada (0)

[edytuj] Województwo katowickie

Powiat Siedziba powiatu Liczba
miast		 Liczba
gmin		 Liczba
gromad		 Miasta (wytłuszczone) i gminy (z liczbą gromad w nawiasach)
Województwo katowickie - 1.VII 1952 r.
(w latach 1953-1956 jako województwo stalinogrodzkie)
Będzin miasto Będzin 1 0 0 miasto Będzin
Będziński Będzin 1 10 62 miasto Grodziec • Bobrowniki (9) • Gołonóg (0) • Kazimierz (4) • Łagisza (9) • Łosień (8) • Niwka (4) • Sączów (10) • Strzemieszyce Wielkie (4) • Zagórze (3) • Ząbkowice (11)
Bielski Bielsko-Biała 1 12 38 miasto Czechowice-Dziedzice • Bestwina (4) • Biała - wiejska (5) • Bystra (0) • Bystra-Wilkowice (7) • Grodziec (5) • Jaworze (3) • Międzyrzecze Górne (2) • Mikuszowice (2) • Rudzica (4) • Stare Bielsko (3) • Szczyrk (0) • Zabrzeg (3)
Bielsko-Biała miasto Bielsko-Biała 1 0 0 miasto Bielsko-Biała
Bytom miasto Bytom 1 0 0 miasto Bytom
Chorzów miasto Chorzów 1 0 0 miasto Chorzów
Cieszyn miasto Cieszyn 1 0 0 miasto Cieszyn
Cieszyński Cieszyn 2 19 53 miasto Skoczów • miasto Strumień • Brenna (0) • Chybie (5) • Dębowiec (4) • Goleszów (7) • Górki Wielkie (2) • Haźlach (3) • Istebna (0) • Jaworzynka (0) • Koniaków (0) • Kończyce Wielkie (0) • Ogrodzona (5) • Pogwi