kraj Napoleona

Pakt Stabilności i Wzrostu (Stability and Growth Pact) – zbiorowa nazwa dwóch rozporządzeń Rady Europejskiej oraz uchwały o charakterze prewencyjnym i represyjnym, które zostały ratyfikowane na szczycie w Amsterdamie 17 czerwca 1997 roku. Dokument ten zakłada, iż kryteria fiskalne z Maastricht są nie tylko warunkiem przyjęcia do Europejskiej Unii Monetarnej, lecz będą obowiązywać kraje członkowskie już po przyjęciu do unii walutowej. Pakt zobowiązuje kraje Unii Gospodarczej i Walutowej do utrzymywania równowagi budżetowej w średnim okresie, który obejmuje pełny cykl koniunkturalny. Wszystkie gospodarki muszą systematycznie przedkładać i aktualizować programy makroekonomiczne, na podstawie których Komisja Europejska oraz Komitet Ekonomiczno – Finansowy ocenia ich sytuację gospodarczą. Ma to zapewniać stabilny i dobry stan finansów publicznych w celu poprawy warunków do osiągnięcia wysokiego i trwałego wzrostu gospodarczego. Reguły Paktu mają także zapobiegać nadmiernemu rozluźnieniu polityki fiskalnej w okresie dobrej koniunktury, kiedy istnieje realna możliwość wykorzystania rosnących wpływów podatkowych do zwiększania wydatków państwowych. W praktyce oznacza to, że państwa nie powinny przekraczać wartości progowej deficytu (3% PKB) a w okresie wzrostu gospodarczego dążyć do generowania nadwyżki budżetowej. Główny nacisk położono na to właśnie kryterium, gdyż w momencie ratyfikacji Paktu drugie kryterium fiskalne, czyli relacja długu publicznego do PKB (max 60% PKB), było w niektórych krajach nadzwyczaj wysokie i utrzymanie progowych wartości byłoby niemożliwe. Kraje przekraczające ustalone pułapy dotyczące kryterium deficytu budżetowego i nie przestrzegające dyscypliny fiskalnej, mogą być zobowiązane do zapłacenia kary, chyba że ich gospodarka znajduje się w fazie wyraźnej recesji. Minimalna wysokość kary to 0,2% PKB danego państwa, przy czym wzrasta ona o 0,1% za każdy punkt procentowy deficytu powyżej 3% PKB. Tak więc dla deficytu np. 5% PKB kara ta wynosi 0,4% PKB. Maksymalna wysokość omawianej kary to 0,5% PKB danego państwa. Przy pewnych warunkach państwo przekraczające progi może być zmuszone do złożenia nieoprocentowanego kredytu.

Podstawą Paktu Stabilności i Wzrostu są doświadczenia krajów europejskich z lat 70. i 80., kiedy to procykliczna polityka fiskalna powodowała wzrost długu publicznego. Filozofia Paktu zakłada, że polityka fiskalna powinna stabilizować gospodarkę tylko poprzez działanie automatycznych stabilizatorów koniunktury. Kraje członkowskie natomiast, nie powinny stosować dyskrecjonalnych środków polityki budżetowej, poza sytuacjami nadzwyczajnymi.

„Polska została objęta postanowieniami Paktu Stabilności i Wzrostu, choć nie będzie narażona na sankcje finansowe przewidziane dla krajów strefy Euro. Niemniej jednak utrzymując deficyt budżetowy na poziomie przekraczającym 3% PKB, Polska może stracić część środków finansowych przyznawanych przez Wspólnotę, m. in. na rozbudowę infrastruktury drogowej i ochronę środowiska w ramach funduszu spójności.” (Źródło: „Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski do strefy Euro”, NBP, Warszawa luty 2004)

Źródła:

1. Begg D., Fisher S., Dornbusch R., “Makroekonomia”, PWE, Warszawa 2003
2. Owsiak S., „Finanse publiczne – teoria i praktyka”, PWN, Warszawa 2005
3. Osiatyński J., „Finanse publiczne – ekonomia i polityka”, PWN, Warszawa 2006
4. Red. Ostaszewski J., „Finanse”, Difin, Warszawa 2007