kraj Napoleona

Mołdawianie
Liczebność ogółem	ok. 3, 4 mln (z czego wg. oficjalnych danych około 2,564 mln zadeklarowało narodowość mołdawską w mołdawskim a 0,177 mln w naddniestrzańskim spisie powszechnym), liczebność Mołdawian żyjących w diasporze nie została bliżej ustalona.
Regiony zamieszkania	Rumunia: 6-7 mill.[1]  Mołdawia: 2 564 849 (2004)  Ukraina: 258 619 Naddniestrze: 177 156 (2004)  Rosja: 172 330  Włochy: 100 434  Kazachstan: 19 458  Portugalia: 12 632  Hiszpania: 10 434  Białoruś: 4 300
Język	mołdawski, rumuński, rosyjski, ukraiński
Religie	prawosławie
Pokrewne grupy etniczne	Wołosi, Rumuni

Mołdawianie (mołdawski / rumuński Moldoveni; w grażdance oficjalnie dziś używaną w Naddniestrzu Молдовень) - naród romański zamieszkujący gł. Republikę Mołdawii oraz Mołdawską Republikę Naddniestrza 2,7 mln (1989), częściowo Ukrainę i Rumunię; jest ich ogółem ok. 10 mln.

[edytuj] Nazwa i jej znaczenie

Obecnie pod pojęciem Mołdawianie rozumie się:

1. Naród zamieszkujący przede wszystkim Republikę Mołdawii i Mołdawską Republikę Naddniestrza.

2. Rumuńską grupę etniczną

3. Mieszkańców historycznego terytorium Hospodarstwa Mołdawskiego (obszary między Karpatami Wschodnimi a Dniestrem i między Morzem Czarnym a Czeremoszem).

[edytuj] Mołdawianie a Rumuni

Główna część terytorium historycznej Mołdawii znajduje się obecnie w Rumunii. Na obszarze tym tożsamość narodowa Mołdawian niemal zupełnie uległa rumuńskiej. Przy czym różnice istniejące między Mołdawianami a Rumunami nie są wyraźne. Wielu ludzi określa siebie (autoidentyfikuje etnicznie) jako Mołdawianie i Rumuni jednocześnie. Mołdawianie różnią się od Rumunów tradycją własnej państwowości, bogatszym rosyjskim dziedzictwem kulturowym oraz niektórymi cechami językowymi: akcentem, większą archaicznością gramatyki i słownictwa, oraz większym zasobem słów pochodzenia słowiańskiego. W Mołdawii do 1991 r., a w Naddniestrzu do dzisiaj używa się do zapisywania języka grażdankę, w Rumunii - alfabet łaciński. Część Mołdawian mówi po rosyjsku i ukraińsku. Mołdawian łączy z Rumunami częściowa etnogeneza, więcej niż 150 lat historii państwowości, język i prawosławie.

Problem uznania Mołdawian za odrębny naród (i zarazem mołdawskiego jako osobnego języka) zwłaszcza w Rumunii i Mołdawii wzbudza wiele emocji. Przed powstaniem Mołdawskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w 1924 r., mołdawska świadomość narodowa niemal całkowicie uległa rumuńskiej ideologii narodowej. Obywatele historycznego obszaru państwa mołdawskiego w znacznej mierze identyfikowali się jako Rumuni. W 1940 r. ZSRR przyłączył do swego terytorium ziemie leżące pomiędzy Dniestrem a Prutem, czyli tzw. Besarabię (z grubsza terytorium dzisiejszej Mołdawii), która była w latach 1918-1919 odłączona od Rosji i wcielona do Rumuni. Władze rumuńskie, po tym jak Besarabia została przyłączona do Rumunii przeprowadzały planową rumunizację zyskanych obszarów^[2]. W celu przerwania więzi łączących Besarabię z Rumunią ZSRR "sztucznie wzbudzał" tożsamość narodową Mołdawian na terenie całego Związku Radzieckiego. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991 r. w Rumunii oczekiwano, że Mołdawianie powrócą do rumuńskiej tożsamości narodowej; do tego wszak nie doszło - Rumuni są w dzisiejszej Rep. Mołdawskiej mniejszością narodową (2% 2004), przy czym sami Mołdawianie stanowią 75,8 % populacji kraju.

[edytuj] Terytorium etniczne

Izba w mołdawskim wiejskim domu

Mapa etniczna Republiki Mołdawii. Mapa opracowana na zlecenie rządu USA.

Mołdawianie, pomijając Mołdawię, Naddniestrze i Rumunię, są ludnością autochtoniczną na Ukrainie (w regionach historycznych: Bukowina, Podole, Zaporoże, Odesszczyzna). Tradycyjnymi miejscami do których Mołdawianie w przeszłości emigrowali były: Polska (szczególnie Województwo ruskie ze stolicą we Lwowie - dziś Ukraina), Rosja, Grecja, Carogród (Stambuł), Paryż, Siedmiogród i Budapeszt. Dziś Mołdawianie najczęściej emigrują do Rumunii, Rosji, Włoch, Francji, Hiszpanii i Portugalii.

[edytuj] Etnogeneza

Mołdawianie są potomkami wielu ludów, które w dużej mierze nie pozostawiły po sobie istotnych śladów na kartach historii, ale weszły w tło etniczne. Wydaje się, że największy udział miały ludy słowiańskie i koczownicze ludy Wielkiego Stepu (w tym Scytowie a później Hunowie). Z innych należy wymienić ludy: trackie, helleńskie, gockie, awarskie i bułgarskie, a z nieco późniejszych: Kipczaków, Madziarów, Pieczyngów, Mongołów oraz ich spadkobierców - Tatarów krymskich.

Natomiast na proces formowania się narodowości mołdawskiej wydaje się, że najważniejszy wpływ miało schyłkowe średniowiecze (od XIII do XV w.) kiedy to zamieszkująca te tereny ludność pochodzenia mieszanego (ale posługująca się już w znacznej mierze dialektami słowiańskimi) przemieszała się z napływającymi pasterskimi ludami wołoskimi oraz przyjęła chrześcijaństwo wschodniego rytu.

Kultura Mołdawii z przyczyn geopolitycznych kształtowała się pod wpływem kultury bizantyjskiej, rosyjskiej, zachodnioeuropejskiej i w mniejszym stopniu tureckiej oraz polskiej.

Większość Mołdawian wyznaje prawosławie, proces chrystianizacji rozpoczął się w IX w.

[edytuj] Statystyki

Mołdawianie na tle populacji niektórych państw

[edytuj] Mołdawia

W Mołdawii od 1989 r. nieustannie rośnie liczba Mołdawian w stosunku do reszty ludności, przy czym całkowita populacja państwa w przebiegu lat 1989-2004 zmalała o 22,38 %.

[edytuj] Mołdawia naddniestrzańska

W Naddniestrzu w przeciągu lat 1989-2004 liczba Mołdawian w stosunku do reszty ludności zmalała o ok. 8 %, przy czym całkowita populacja kraju wzrosła o 1,6 %.

[edytuj] Ukraina

Na Ukrainie żyje obecnie około 409 tys. Mołdawian i Rumunów. Na zachodzie państwa, szczególnie w Obwodzie czerniowieckim przeważa rumuńska tożsamość narodowa, na południu i wschodzie - mołdawska.

[edytuj] Rosja

W Rosji w 2004 r. żyło około 173 tys. Mołdawian. Dane umieszczone w tabelce pochodzą tylko z trzech regionów państwowych. W Rosji dominuje mołdawska tożsamość narodowa nad rumuńską. Mołdawianie emigrują do Rosji przeważnie w celach zarobkowych i są zazwyczaj skupieni w wielkich miastach.

[edytuj] Kazachstan

[edytuj] Rumunia

W Rumunii nie powstały do tej pory żadne oficjalne statystyki, które by uwzgędniały mołdawską narodowość.

[edytuj] Znani Mołdawianie

• Naukowcy: Dymitr Kantemir, Vasile Stati
• Piosenkarze: Natalia Barbu, Arsenie Todiraş
• Pisarze: Grigore Ureche, Miron Kostyn, Dosoftei, Dymitr Kantemir, Mihai Eminescu, Mihail Sadoveanu, Ion Druţă
• Politycy: Grigore Kotowski (Grigore Chotovschi), Michaił Frunze (Mihail Frunză), Mircea Snegur, Petru Lucinschi, Vladimir Voronin, Igor Smirnow
• Sportowcy: Wiktor Bołogan
• Władcy: Bogdan I, Stefan Wielki, Dymitr Kantemir, Antioch Kantemir

Bogdan I. Portret pędzla Pierre Balleta	Stefan Wielki	Miron Kostyn	Dosoftei
Dymitr Kantemir	Mihai Eminescu	Grigore Kotowski	Michaił Frunze
Vladimir Voronin	Igor Smirnow	Wiktor Bołogan	Natalia Barbu

[edytuj] Literatura przedmiotu

• Monica Heintz (ed.), Stat slab, cetăţenie incertă studii despre Republica Moldova, Bukareszt, Curtea Veche 2007
• Dymitr Kantemir, Descriptio Moldaviae, 1716
• C. King, The Moldovans. Romania, Russia and the Politics of Culture, Hoover Institution Press 2000
• Vasile Stati, Dicţionar moldovenesc-românesc, Kiszyniów, Tipografia Centrală 2003

[edytuj] Zobacz też

• język mołdawski
• Mołdawia
• Naddniestrze
• Rumuni
• Rumunia
• władcy Mołdawii
• ZSRR

[edytuj] Informacje oficjalne

• Naddniestrze - mapa etniczna
• Oficjalna strona internetowa Republiki Mołdawii
• Oficjalna strona internetowa Mołdawskiej Republiki Naddniestrza (en), (ru)

[edytuj] Przypisy

1. ↑ http://www.jamestown.org/edm/article.php?article_id=2371949
2. ↑ Treptow, Kurt W. (red.): A History of Romania Iaşi, The Center for Romanian Studies 1997