kraj Napoleona

Kosodrzewina
P. mugo subsp. mugo
Systematyka
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	nagonasienne
Klasa	iglaste
Rząd	sosnowce
Rodzina	sosnowate
Rodzaj	sosna
Gatunek	kosodrzewina
Nazwa systematyczna
Pinus mugo Turra
Gior. Ital. Sci. Nat. Agric. Arti Commerc. 1: 152 (1764)
Status ochronny
Kategoria zagrożenia (CzKGZ) EX EW CR EN VU NT LC Kategoria: niższego ryzyka
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Kosodrzewina (sosna górska, kosówka właściwa) (Pinus mugo Turra, syn. P. pumilio Haenke, P. montana Miller) – gatunek drzewa (lub krzewu) iglastego z rodzaju sosna (Pinus) należący do rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje na terenach pasm górskich Europy Środkowej i Południowej w piętrze kosówki powyżej regla górnego a poniżej piętra hal. W Polsce: Tatry, Sudety, Babia Góra i Pilsko. Do lat 90 XX wieku reliktowe stanowisko kosodrzewiny znajdowało się w Beskidzie Niskim (Rezerwat przyrody Kornuty).

[edytuj] Morfologia

Młody pęd

Kosodrzewina P. mugo – szyszka

Pędy z liśćmi

Austria, Tyrol, góry Karwendel

Pokrój

Przeważnie krzew o masywnych gałęziach, które płożą się po ziemi, wznoszą ku górze lub wyrastają na boki. Pokrój zmienny, silnie zależny od podgatunku i siedliska. U starszych drzew korona luźna.

Pień

Niski, płożący, o wysokości do 3,5 m. Kora ciemnoszara, lekko spękana, nie łuszczy się. Pędy nagie, młode zielone, następnie drewnieją przybierając barwę brązową.

Liście

Szpilki wyrastają po 2 z krótkopędu, mają długość 3–8 cm i ciemnozielony kolor z połyskiem. Są krótsze i grubsze niż u sosny zwyczajnej, sztywne. Ułożone są gęsto wokół całego obwodu pędu.

Kwiaty

Kwiatostany rozdzielnopłciowe, żeńskie żółto-zielone do purpurowych, męskie cylindryczne, długości 10 mm, żółto-czerwone.

Szyszki

Osadzone pojedynczo lub po 2–3 koło siebie, siedzące. Szyszka ma średnio 5 cm długości i 2,5 cm szerokości. Tarczki szyszek z wyrostkiem często zakończonym cienkim kolcem, czarno obrzeżone. Młode szyszki pokryte niebieskawym lub fioletowym nalotem, dojrzałe brązowieją. Nasiona czarne, długości 4 mm z 7–12 mm skrzydełkiem.

Gatunki podobne

Sosna zwyczajna.

[edytuj] Biologia i ekologia

• Krzew. Szpilki pozostają na drzewie średnio 4–6 lat. Kwiaty pylą od maja do lipca. Szyszki dojrzewają wiosną w trzecim sezonie.
• Siedlisko: zbocza, skalne grzędy, złomowiska skalne i urwiska. Występuje w górach do wysokości 2500 m n.p.m. Powyżej górnej linii lasu tworzy zwartą formację zwaną piętrem kosodrzewiny lub kosówką. W niższych partiach występuje na stanowiskach naturalnych jedynie wzdłuż jałowych urwisk. Ma bardzo małe wymagania glebowe, zajmuje skrajne siedliska - gleby kwaśne i zasadowe, suche i mokre, płytkie jak i głębokie. Preferuje stanowiska nasłonecznione. Odporna na mrozy.
• W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla DSAll. Rhododendro-Vaccinienion, podgatunek ssp. rotundata dla Ass. Pino mugo-Sphagnetum^[1].
• Liczba chromosomów 2n= 24^[2]

[edytuj] Systematyka i zmienność

Gatunek wykształca różne formy i bywa dzielony na podgatunki i odmiany, tworzy także mieszańce, które trudno rozróżnić.

• P. mugo subsp. mugo – typowa kosodrzewina
• sosna hakowata (P. mugo subsp. uncinata (Ramond) Domin 1935, syn. P. uncinata Ramond ex De Candolle 1805, P. mugo var. rostrata (Antoine) Hoopes) – drzewo uznawane za podgatunek kosodrzewiny lub za osobny gatunek jedynie blisko z nią spokrewniony. Występuje w Pirenejach, zachodnich Alpach na wysokościach 1000-2300 m. Drzewo osiąga 12-20 m.
• sosna drzewokosa (Pinus x rhaetica Brūgger) – krzyżówka sosny górskiej z sosną zwyczajną (P. sylvestris)
  • sosna błotna (P. mugo nothosubsp. rotundata (Link) Janchen & Neumayer 1942, P. x rotundata) – jedna z form mieszańca międzygatunkowego P. x rhaetica. Czasem traktowana jako osobny gatunek P. rotundata Link lub (głównie w starszych pracach europejskich) jako P. uliginosa G. E. Neumann ex Wimmer. Dodatkowo używane synonimy: P. humilis Link, P. pseudopumilio (Willk.) Bech, P. obliqua Sauter.

Kosodrzewina krzyżuje się także z sosną bośniacką (P. heldreichii).

[edytuj] Odmiany

Kultywar 'Gnom'

Niektóre kultywary ogrodowe:

• 'Allgaeu' – odmiana o gęstym i regularnym pokroju.
• 'Almhütte' – odmiana bardzo wolno rosnąca.
• 'Beniamin' – krzewy bardzo zwarte o półkolistej formie.
• 'Carstens Wintergold' – odmiana przebarwiająca się jesienią na żółto.
• 'Etschtal' – bardzo wolno rosnąca odmiana, 10-letnia roślina ma 10 cm szerokości i wysokości.
• 'Fischleinboden' – pochodząca z Włoch odmiana wyhodowana z 'czarciej miotły'.
• 'Fritsche' – odmiana pochodząca z Czech.
• 'Fruehlinsgold' – odmiana o szybszym wzroście i złotych przyrostach wiosną.
• 'Gnom' – odmiana o kopulastej formie i jasnych igłach.
• 'Honneycomb' – bardzo wolny wzrost, odmiana kulista.
• 'Humpy' – o bardzo wolnym wzroście, kulista forma.
• 'Kobold' – wolno rosnąca odmiana o grubych pędach.
• 'Laurin' – jedna z najczęściej spotykanych odmian tego gatunku.
• 'Mops' – odmiana rosnąca bardzo wolno i gęsto, z czasem przyjmuje formę spłaszczonej półkuli.
• 'Northern Light' – odmiana o bardzo jasnych przyrostach na wiosnę.

[edytuj] Zagrożenia i ochrona

Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. z dnia 28 lipca 2004 r.). Dawniej była masowo wypalana i wycinana aby przygotować teren do wypasu^[3]. Obecnie gatunek nie jest zagrożony.

[edytuj] Zastosowanie

Kosodrzewina jest sadzona poza swoim zasięgiem na nadmorskich wydmach

• Wykorzystywana jest do zalesiania obszarów wydm, w tym nadmorskich, umacniania zboczy nasypów. Dobrze toleruje piaszczyste gleby, także zasypywanie pędów przez piasek.
• Zarówno w środowisku naturalnym jak i w miejscach, gdzie została sztucznie nasadzona kosodrzewina odgrywa ważną rolę chroniąc glebę przed erozją i zapobiegając osuwaniu się ziemi oraz lawinom.
• Chętnie sadzona jest w ogródkach w celach dekoracyjnych, np. do formowania żywopłotów. Łatwo rozmnaża się z nasion.
• Igły są źródłem olejku, w Bułgarii stosowane także jako składnik herbaty ziołowej.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Zobacz też

• Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną
• Rośliny tatrzańskie
• Piętro kosówki
• Rośliny piętra kosówki