kraj Napoleona

Współrzędne: 51°45'27" N 18°04'48" E51.7575 18.08 (Kalisz)

Kalisz
Herb Kalisza Flaga Kalisza
Dewiza: Poloniae urbs vetustissima
Województwo	wielkopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Prawa miejskie	1253/1260
prezydent	Janusz Pęcherz (e-mail)
Powierzchnia	69,42 km²
Położenie	51° 45'27'' N 18° 04'48'' E
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	108 477[1] 1 563[1] os./km² kalisko-ostrowska 357 349
Strefa numeracyjna (do 2005)	62
Kod pocztowy	62-800 do 62-821
Tablice rejestracyjne	PK
Położenie na mapie Polski Kalisz
TERC10 (TERYT)	3061011
SIMC10	0936569
Urząd miejski3 Główny Rynek 20 62-800 Kalisz tel. 62 765-43-00; faks 62 764-20-32 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kalisz w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, lit. Kališas, łot. Kališa, niem. Kalisch, ros. Калишъ) – miasto na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej, stolica diecezji kaliskiej; drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego; w latach 1975–1998 stolica województwa kaliskiego.

Zespół miejski Kalisza jest jednym z dwóch najsilniej zurbanizowanych obszarów województwa wielkopolskiego.

Kalisz jest głównym ośrodkiem Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego, ważnym ośrodkiem produkcji maszyn i silników lotniczych (Pratt & Whitney, WSK PZL-Kalisz), koronek i firan (Wistil, Haft), koncentratów spożywczych (Winiary), przemysłu włókienniczego (Runotex, Polo), odzieżowego (Big Star) i spożywczego (Kaliszanka, Hellena).

Ośrodek kulturalny (Filharmonia Kaliska, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego, Teatr Tańca Współczesnego, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, Biuro Wystaw Artystycznych, Kaliskie Spotkania Teatralne, Międzynarodowy Festiwal Pianistów Jazzowych, festiwal Schola Cantorum). Dobrze rozwinięty rynek medialny (liczne gazety lokalne, radio, telewizja).

W Kaliszu urodził się także prezydent II Rzeczypospolitej, Stanisław Wojciechowski.

Spis treści 1 Historia 2 Środowisko naturalne 3 Architektura 4 Gospodarka 4.1 Handel 4.2 Rozwój miasta 5 Transport 5.1 Koleje 5.2 Drogi 5.3 Obwodnice 5.4 Komunikacja miejska 5.5 Komunikacja lotnicza 6 Edukacja 6.1 Przedszkola 6.2 Szkoły podstawowe 6.3 Gimnazja 6.4 Szkoły ponadgimnazjalne i placówki oświatowe 6.5 Szkoły wyższe 6.6 Szkoły biznesowe 6.7 Kolegia języków obcych 7 Kultura 7.1 Media 7.1.1 Telewizja 7.1.2 Prasa 7.1.3 Radio 8 Sport 8.1 Obiekty Sportowe 9 Religia 10 Administracja 11 Powierzchnia Kalisza 12 Infrastruktura 12.1 Bezpieczeństwo 12.2 Opieka zdrowotna 13 Osoby związane z Kaliszem 13.1 Honorowi Obywatele miasta 14 Ciekawostki 15 Miasta partnerskie 16 Przypisy 17 Zobacz też 18 Linki zewnętrzne

Historia

Liczne odkrycia rzymskich importów wskazują na to, że okolice Kalisza były ważnym ośrodkiem na trasie szlaku bursztynowego. To oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii/Calisii wzmiankowanej w II wieku n.e. przez Ptolemeusza z Aleksandrii było powodem ich utożsamiania przez niektórych historyków (cześć umiejscawia Calisię na terenie dzisiejszej Słowacji).

Osada kasztelańska z grodem od IX w. Nazwa pochodzi od archaizmu kał oznaczającego bagno, mokradło. Ze względu na liczne znaleziska wskazujące na obecność Celtów w okolicy Kalisza^[2] istnieje również możliwość, że nazwa pochodzi od celtyckiego słowa cal, oznaczającego strumień lub rzekę. Prawa miejskie na bazie prawa magdeburskiego Kalisz otrzymał powtórnie między latami 1253-1260. W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) stolica osobnego księstwa. W czasach nowożytnych siedziba wojewody, ośrodek sukiennictwa i stolarstwa, w XIX wieku największy ośrodek przemysłowy w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym. Ośrodek naukowy i religijny, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliły się wspólnoty braci czeskich. Od 1800 r. nieprzerwanie działa teatr założony przez Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych.

W roku 1813, 13 lutego, doszło do bitwy pod Kaliszem, w której oddziały saskie korpusu Rayniera zostają rozbite przez rosyjski korpus Witzingerodego, który zajmuje Kalisz.

Kalisz był miastem wielonarodowościowym. W 1860 liczył 12 835 mieszkańców, w tym 47% Polaków, 34% Żydów i 19% Niemców^[3].

W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-Kaliską, w latach 1914–1917 powstała Kaliska Kolej Dojazdowa.

W dniach pomiędzy 7 a 22 sierpnia 1914 w czasie I wojny światowej miasto zostało prawie całkowicie zniszczone ostrzałem artyleryjskim i poprzez podpalenia przez wojska niemieckie pod dowództwem majora Hermanna Preuskera. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniła straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w złocie.

Środowisko naturalne

• rzeka Prosna
  • kanały:
    • północny - Bernardyński
    • południowy - Rypinkowski
  • dopływy w granicach miasta - prawe
    • Swędrnia
    • Pokrzywnica
  • dopływy w granicach miasta - lewe
    • Piwonia
    • Krępica
• stawy (małe jeziorka):
  • Piwonicki (Piwonice)
  • Trójka (Rypinek)
  • U Grona (Huby)
  • Zośka (Rypinek)
• zalewy:
  • Zalew Szałe (Jezioro Pokrzywnickie)
• plaże:
  • plaża nad Zalewem Szałe
  • plaża nad Prosną, w dzielnicy Piwonice
  • plaża nad Prosną, w dzielnicy Rajsków

Architektura

W Kaliszu jest 19 kościołów rzymskokatolickich, 1 cerkiew prawosławna, 5 kościołów protestanckich, 11 cmentarzy.

Obecnie w Kaliszu jest 39 mostów.

Gospodarka

Kalisz jest miastem handlowo-turystycznym, ośrodkiem przemysłowym i usługowo-kulturalnym dla regionu Wielkopolski południowej. Znajduje się tutaj podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Miasto jest znane ze swojej Fabryki Pianin i Fortepianów Calisia.

Handel

W ostatnich latach powstało w mieście dużo nowych sklepów, centrów handlowych, stacji benzynowych, hurtowni, banków^{[potrzebne źródło]}.

W Kaliszu działają 4 centra handlowe oraz wiele sklepów dużych sieci handlowych. Jednym z targowisk w mieście jest Giełda Kaliska.

Rozwój miasta

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Kalisz w ostatnich latach rozwija się w sposób zadowalający^{[potrzebne źródło]} o czym świadczyć mogą wysokie pozycje miasta w różnych rankingach m.in. w "Gazecie Wyborczej", "Rzeczpospolitej" czy "Wprost" a także liczne inwestycje miejskie. Szybka rozbudowa dzielnicy mieszkaniowej Dobrzec, oddanie do użytku dwóch wewnętrznych obwodnic miasta (Trasy Stanczukowskiego oraz Trasy Bursztynowej), rozwój firm: Winiary, Kaliszanka, Pratt & Whitney, budowa centrum handlowego - Galeria Kalisz, nowych bloków i osiedli, Hali Widowiskowo-Sportowej "Winiary Arena" na Dobrzecu.

Wybrane inwestycje:

• Budowa biblioteki akademickiej dla kaliskiego Wydziału Pedagogiczno - Artystycznego UAM, a także rozbudowa całego kaliskiego kompleksu UAM (w budowie)
• Budowa rezerwatu archeologicznego na Zawodziu, który ma stać się największą atrakcją turystyczną miasta (ukończona)
• Budowa regionalnej biblioteki publicznej (planowana)
• Budowa 7 km obwodnicy Nowych Skalmierzyc (w granicach administracyjnych Kalisza znajdzie się około 2 km tej obwodnicy wraz z wiaduktem) (w budowie)
• Budowa aquaparku (planowana)
• Budowa drugiego odcinka Trasy Bursztynowej i czwartego odcinka Trasy Stanczukowskiego (planowane)
• Budowa nowych centrów handlowych m.in. Galerii Tęcza, galerii w miejscu dworca PKS (Galeria Amber), galerii w miejscu zajezdni autobusowej KLA (planowane)
• Budowa nowego dworca PKS (w budowie)
• Budowa krytego lodowiska (planowana)

Transport

Koleje

Przez Kalisz przechodzi linia kolejowa nr 14 Łódź Kaliska–Forst.

Stacje i przystanki kolejowe: Kalisz, Kalisz Szczypiorno, Kalisz Winiary.

W Kaliszu rozpoczynał się odcinek Kaliskiej Kolei Dojazdowej Kalisz–Turek, lecz został zlikwidowany.

11 grudnia 2005 uruchomiono połączenie szynobusowe na trasie Kalisz–Leszno.

Istnieją plany budowy linii szybkiej kolei łączącej Warszawę z Wrocławiem i Poznaniem, która miałaby przebiegać w pobliżu Kalisza (linia "Y"). Pierwszy etap budowy miałby rozpocząć się w 2007 r. i połączyć stolicę Dolnego Śląska z Kaliszem. Kolejny etap szybkiej kolei miałby połączyć Kalisz z Łodzią. Na zachód od miasta znalazłoby się także rozwidlenie linii w kierunkach Poznania i Wrocławia. Według jednego z wariantów planu nowej linii dworzec szybkiej kolei znalazłby się w północnej części miasta i nosiła nazwę Kalisz Północ. W ten sposób podróż z tej stacji do Wrocławia trwałaby ok. 50 minut, a do Warszawy ok. 90 minut. Niestety budowa linii kolejowych dużych prędkości w Polsce rozpocznie się po 2010 roku.

Drogi

W Kaliszu krzyżują się drogi krajowe:

• 12 Łęknica – Kalisz – Piotrków Trybunalski – Radom – Dorohusk
• 25 Bobolice k. Koszalina – Bydgoszcz – Inowrocław – Konin – Kalisz – Ostrów Wielkopolski – Oleśnica

oraz drogi wojewódzkie:

• 442 Kalisz – Września
• 450 Kalisz – Wieruszów – DK11
• 470 Kalisz – Turek – A2

Kalisz posiada 293 km dróg i 552 ulice. Na lata 2009 – 2011 zapowiadana jest realizacja 70-kilometrowego traktu „kalisko–wieluńskiego” łączącego Kalisz z Wieluniem i Częstochową.

W mieście znajduje się 1 dworzec autobusy.

Obwodnice

Pierwszy odcinek miejskiej obwodnicy Kalisza (Trasy Stanczukowskiego) powstał w 1994 r. Kolejne odcinki powstały w 2000 i 2004 r. kiedy to nadano jej nazwę Zachodnia Obwodnica. 16 września 2005 r. otwarto I odcinek śródmiejskiej obwodnicy Kalisza – Trasy Bursztynowej. W planach jest realizacja kolejnego etapu Trasy Stanczukowskiego, jak i wybudowanie nowej zachodniej obwodnicy Kalisza.

• 2004 r. – połączenie ulicy Majkowskiej i Godebskiego poprzez wybudowanie III odcinka Trasy Stanczukowskiego i nadanie jej nazwy Zachodnia Obwodnica.
• 2005 r. – zakończenie budowy małej obwodnicy w dzielnicy Dobrzec (ulica Armii Krajowej) umożliwiającej łatwiejszy dojazd do nowej hali sportowo-widowiskowej Winiary Arena.
• 16 września 2005 r. – otwarcie pierwszego odcinka Trasy Bursztynowej łączącej ulice Łódzką i Częstochowską, która ułatwia przejazd kierowcom np. z Czaszek do Winiar bez potrzeby przebijania się przez zatłoczone Śródmieście.
• luty 2007-początek 2009 – budowa obwodnicy Nowych Skalmierzyc z Dobrzeca od alei Wojska Polskiego do wiaduktu w Skalmierzycach. Dzięki temu całkowicie odciążone będą Nowe Skalmierzyce i ul. Wrocławska w Kaliszu. Koszt inwestycji to 110 mln złotych.
• 2009-2010 r. – budowa drugiego odcinka Trasy Bursztynowej od ulicy Częstochowskiej do Górnośląskiej. Budowa skrzyżowania z ulicą Górnośląską zaczęła się już w listopadzie 2007 roku, a z ulicą Dworcową w czerwcu 2008 r.
• do 2012 r.:
  • budowa IV odcinka Trasy Stanczukowskiego od ulicy Godebskiego poprzez ulicę Stawiszyńską, aleję Sikorskiego, ulice Warszawską i Braci Niemojowskich aż do skrzyżowania ulicy Łódzkiej z Trasą Bursztynową.
  • budowa I odcinka drugiej zachodniej obwodnicy Kalisza od budowanego obecnie węzła z obwodnicą Nowych Skalmierzyc do ulicy Poznańskiej poprzez ul. św. Michała.

Więcej: Trasa Stanczukowskiego, Trasa Bursztynowa, zachodnia obwodnica Kalisza

Komunikacja miejska

Konieczność budowy tramwaju elektrycznego w Kaliszu pojawiła się w 1902 po wybudowaniu Kolei Warszawsko-Kaliskiej i gwałtownej rozbudowie miasta w kierunku dworca kolejowego. Rozpoczęte w 1912^[4] prace projektowe zostały przerwane w 1914 w wyniku zburzenia i wyludnienia miasta w czasie I wojny światowej.

W dwudziestoleciu międzywojennym linie autobusowe łączyły Śródmieście i dworzec kolejowy. Podobnie jak przed I wojną światową plan budowy tramwaju elektrycznego w mieście nie został zrealizowany^[5].

Po zakończeniu II wojny światowej komunikację miejską uruchomiono ponownie 29 maja 1945. W 1957 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne obsługiwało 11 linii autobusowych^[6], w 1980 Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej obsługiwało 29 linii, w 1992 Miejski Zakład Komunikacyjny obsługiwał 32 linie, w tym trzy linie pospieszne (A, M, P) i dwie nocne (101, 102).

W 1994 Miejski Zakład Komunikacyjny przekształcono w Kaliskie Linie Autobusowe.

W 2007 w mieście i na obszarze zespołu miejskiego Kaliskie Linie Autobusowe obsługiwały 24 linie, w tym linie podmiejskie do Gołuchowa, Nowych Skalmierzyc, Opatówka, Ostrowa Wielkopolskiego, Pleszewa i Stawiszyna (linię pospieszną M obsługiwał MZK Ostrów Wlkp.).

Komunikacja lotnicza

Najbliższe porty lotnicze to (po ok. 120 km od Kalisza): Łódź-Lublinek (międzynarodowy), Wrocław-Strachowice (międzynarodowy) i Poznań-Ławica (międzynarodowy). Kalisz miałby się także znajdować w obszarze oddziaływania przyszłego lotniska międzynarodowego Łódź-Łask. Spośród lotnisk regionalnych komunikację zapewnia, znajdujące się w Michałkowie pod Ostrowem Wielkopolskim, lotnisko sportowe Aeroklubu Ostrowskiego. Kalisz partycypuje w kosztach rozbudowy ostrowskiego lotniska w ramach Fundacji Rozwoju Lotniska Wielkopolska Południowa.

Edukacja

Przedszkola

• 28 publicznych państwowych przedszkoli
• Przedszkole Integracyjne Sióstr Felicjanek
• Publiczne Przedszkole Sióstr Nazaretanek

Szkoły podstawowe

• 28 państwowych publicznych szkół podstawowych
• Szkoła Podstawowa Specjalna dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
• Szkoła Podstawowa Niepubliczna m.in. Szkoła Podstawowa Sióstr Nazaretanek

Gimnazja

• 14 publicznych gimnazjów prowadzonych przez Miasto Kalisz (w tym najnowocześniejsze Gimnazjum w Wielkopolsce)
• Gimnazjum Specjalne dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
• Gimnazja niepubliczne m.in. Gimnazjum Sióstr Nazaretanek

Szkoły ponadgimnazjalne i placówki oświatowe

• I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka
• II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
• III Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika
• IV Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego (Widok)
• V Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego (Piskorzewie)
• VI Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Bosco (Tyniec)
• VII Liceum Ogólnokształcące Sióstr Nazaretanek
• Liceum Plastyczne
• Zespół Szkół Ekonomicznych
• Zespół Szkół Włókienniczych
• Zespół Szkół Technicznych
• Zespół Szkół Budowlanych
• Zespół Szkół Samochodowych
• Technikum Budowy Fortepianów
• Centrum Kształcenia Ustawicznego
• Centrum Kształcenia Praktycznego
• Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Ośrodku Dokształcania Zawodowego
• Zespół Szkół Mechaniczno - Elektrycznych
• Zespół Szkół Techniczno-Elektronicznych
• Medyczne Studium Zawodowe im. Marii Skłodowskiej Curie
• Zespół Szkół Zawodowych nr 1
• Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich
• warsztaty gastronomiczne
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
• Zespół Szkół (Tyniec)
• Zakład Doskonalenia Zawodowego
• Specjalny Ośrodek Wychowawczy im św. Alojzego Orione
  

  

  Główny gmach PWSZ

Szkoły wyższe

W mieście kształci się około 15 tys. studentów.

• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Kaliszu
• Wydział Pedagogiczno-Artystyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Kaliszu
• Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Punkt Informacyjno-Rekrutacyjny w Kaliszu
• Wyższa Szkoła Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Kaliszu
• Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Ośrodek Studiów Zamiejscowych w Kaliszu
• Politechnika Poznańska, filia w Kaliszu
• Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu (wyższa szkoła oficerska)
• Wyższe Seminarium Duchowne w Kaliszu
• Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury w Kaliszu

Szkoły biznesowe

• Instytut Biznesu w Kaliszu
• Studium Doskonalenia Menadżerów Oświaty w Kaliszu

Kolegia języków obcych

• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Kaliszu

Kultura

W mieście znajduje się Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego.

Media

Telewizja

• UPC
• TVP Poznań, redakcja w Chełmcach
• Kaliska Telewizja Grupa "Tele Top"
• MULTIMEDIA Polska SA, Ogólnopolskie Biuro w Kaliszu
• Kalisz TV

Prasa

• Życie Kalisza
• Ziemia Kaliska (ukazuje się w piątki razem z dziennikiem Polska Głos Wielkopolski)
• 7 Dni Kalisza
• Nowe Fakty Kaliskie
• Kalisia Nowa
• Przegląd Kaliski
• Polska Głos Wielkopolski (oddział w Kaliszu)
• Gazeta Wyborcza (oddział w Poznaniu)
• Polska Agencja Prasowa (oddział w Kaliszu)
• Nasz Rynek (bezpłatna)

Radio

• Radio Centrum Kalisz (106,4 MHz)
• Polskie Radio Radio Merkury O/Kalisz (91,1 MHz)
• Diecezjalne Radio Rodzina (103,1 MHz)
• Radio Eska Ostrów 101,1 MHz

Sport

Siatkówka:

• Winiary Kalisz - SSK Calisia Kalisz (siatkówka kobiet – zdobywczynie Pucharu Polski w sezonie 2006/07, Mistrzostwa Polski i Superpucharu w tym samym sezonie)
• Grześki Kadra Kalisz (siatkówka mężczyzn) (III liga)
• MKS Calisia Kalisz (siatkówka kobiet)
• UKS Augustynki Kalisz (siatkówka kobiet - młodziczki)
• MUKS Tornado Kalisz (siatkówka mężczyzn - młodziki)
• AZS PWSZ Kalisz (zespół akademicki)

Piłka nożna:

• Calisia Kalisz
• Prosna Kalisz
• KKS 1925 Kalisz
• KKS Włókniarz Kalisz
• KUKS Kaliszanin
• Pierwsza Liga Halowa TPNP
• Druga Liga Halowa TPNP

Koszykówka:

• AZS PWSZ OSRiR Kalisz (I liga)

Piłka ręczna:

• Szczypiorno Calisia Kalisz (II liga)

Sporty walki :

• Arkadia Kalisz (Muay Thai - drużynowy Mistrz Polski)
• Sensei Kalisz (judo)
• ZPM Poprawa (kick boxing)
• Prosna Kalisz (boks)
• Kyokushinkan Kalisz (karate)

Lekkoatletyka:

• MKS Calisia Kalisz
• UKS 12 Kalisz

Pływanie:

• Delfin Kalisz
• UKS 9 Kalisz

Golf:

• Pierwszy Kaliski Klub Golfowy

Kolarstwo:

• Kaliskie Towarzystwo Kolarskie (KTK)

Wioślarstwo:

• Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie (KTW)

Tenis :

• Kaliskie Towarzystwo Tenisowe (KTT)

Także:

• Alpamayo (wspinaczka górska)
• KSS Bursztyn Kalisz (strzelectwo sportowe)
• Yacht Klub Polska Kalisz

Obiekty Sportowe

• Hala Sportowo-Widowiskowa "Winiary Arena" na Dobrzecu, (3200 miejsc siedzących);
• Hala Sportowo-Widowiskowa przy ul. Łódzkiej 29 , (1000 miejsc siedzących);
• Hala Sportowa przy ul. Łódzkiej 19 , (600 miejsc siedzących);
• Hala Lekkoatletyczna przy ul. Łódzkiej;
• Stadion Miejski - Wał Matejki ;
• Stadion OSRiR;
• Stadion Calisia;
• Tor kolarski;
• Tor saneczkowy na Majkowie;
• Przystań wioślarska;
• Korty tenisowe w Parku Przyjaźni;
• Korty tenisowe na Majkowie;
• Korty tenisowe Kaliskiego Towarzystwa Tenisowego przy ul. Łódzkiej 19;
• Kryta pływalnia Delfin;
• Kryta pływalnia przy ul. Łódzkiej;
• Boiska do siatkówki plażowej;
• Strzelnica pneumatyczna;
• Strzelnica kulowa;
• Cztery boiska piłkarskie z sztuczna murawą;
• Street Ball;
• Pole golfowe na Winiarach;
• Ośrodek Wypoczynkowy Szałe (zalew - kąpielisko strzeżone - 170 ha)

Religia

Miasto jest podzielone na dwa dekanaty rzymskokatolickie: Kalisz I oraz Kalisz II.

W mieście znajduje się Sanktuarium św. Józefa, której jest uznawane za krajowe miejsce kultu św. Józefa^{[potrzebne źródło]}. Znajduje się tutaj obraz Świętej Rodziny, przed którym modlił się w czerwcu 1997 r. papież Jan Paweł II. Sanktuarium św. Józefa mieści się w centralnym punkcie Kalisza. Co roku świątynię odwiedza około 200 tysięcy pielgrzymów z całej Polski, głównie rzemieślników^{[potrzebne źródło]}.

Liczba pielgrzymów odwiedzających Kalisz w ciągu roku stawia miasto na wysokiej pozycji miast pielgrzymkowych, zaraz za m.in. Częstochową, Licheniem czy Krakowem^{[potrzebne źródło]}.

Administracja

Miasto jest miastem na prawach powiatu. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta. Kalisz jest administracyjnie podzielony na dzielnice i osiedla. Kalisz jest także siedzibą powiatu kaliskiego.

Powierzchnia Kalisza

W 1906 w granice Kalisza włączono Dobrzec Mały, Czaszki, Rypinek, Tyniec i Ogrody. W 1934 zwiększono powierzchnię miasta do 24,13 km² za sprawą włączenia do Kalisza części gruntów wsi Żydów oraz reszty terenów wsi Tyniec. W 1963 przyłączono: Majków, Piwonice i Dobrzec Wielki. W 1976 powierzchnia Kalisza wynosiła 54 km² (przyłączono Winiary, Nosków, Szczypiorno i Rajsków). Ostatnie powiększenie miasta odbyło się w 2000 - w granice miasta włączono Sulisławice, Kolonię Sulisławice i sołectwo Dobrzec. Według Planu Rozwoju Przestrzennego miasta Kalisza kolejne przyłączenie do Kalisza okolicznych miejscowości i nadanie im statusu osiedla bądź dzielnicy ma nastąpić do 2009 roku^{[potrzebne źródło]}.

Poniższa tabela prezentuje jak zmieniała się w poszczególnych latach powierzchnia miasta Kalisza.

Zmiany powierzchni
Rok	Powierzchnia [km²]	Zm., %
1906	6,05	—
1934	24,13	298,8%
1963	30,1	24,7%
1976	54	79,4%
1995	55,01	1,9%
1996	55,27	0,5%
2000	69,77	26,2%
2006	69,42	-0,5%
Dane do 1976[potrzebne źródło], Dane od 1995 BDR GUS1

Infrastruktura

Bezpieczeństwo

W Kalisz znajduje się powiatowa komenda Policji i Państwowej Straży Pożarnej.

Opieka zdrowotna

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: WP:CWNJ. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

• Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Perzyny w Kaliszu (ul. Poznańska 79)
• Wojewódzki Szpital Zespolony - Szpital Matki i Dziecka w Kaliszu (ul. Toruńska 7)
• Wojewódzki Zakład Opieki Psychiatrycznej w Sokołówce
• Wojewódzki Szpital Chorób Płuc w Wolicy
• Poliklinika MSWiA w Kaliszu
• Prywatny Transport Medyczny (Medix ul. Majkowska 13a)
• Pogotowie Ratunkowe w Kaliszu ul. Nowy Świat
• Kaliska Agencja Medyczna Medix ul. Majkowska 13a
• Pierwsza Prywatna Szkoła Rodzenia BoBoMed w Kaliszu (MEDIX ul.Majkowska 13a)

Osoby związane z Kaliszem

• Ewelina Toborek - polska siatkarka. Występuje w SSK Calisia Kalisz
• Marta Kuehn-Jarek - polska siatkarka, Występuje w SSK Calisia Kalisz
• Anna Woźniakowska - polska siatkarka, reprezentantka Polski i SSK Calisia Kalisz

Honorowi Obywatele miasta

• Stanisław Wojciechowski - prezydent RP (1923 r.)
• Józef Piłsudski - marszałek Polski (1927 r.)
• Maria Dąbrowska - pisarka (1960 r.)
• Tadeusz Kulisiewicz - artysta grafik (1960 r.)
• Józef Garliński - profesor (1994 r.)
• Józef Nowacki - profesor, chemik (1995 r.)
• Jan Winczakiewicz - artysta malarz (1995 r.)
• Stefan Soboniewski (1996 r.)
• Jan Paweł II - papież, Polak (1997 r.)
• Henryk Jedwab - uczestnik bitwy pod Monte Cassino (1999 r.)
• Jan Ptaszyn Wróblewski - jazzman (1999 r.)
• Krzysztof Grzymski - profesor, archeolog (2000 r.)
• Lucjan Andrzejczak - ksiądz (2001 r.)
• Stefan Dzierżek - ksiądz (2003 r.)
• Christopher Hill - ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce (2003 r.)
• Szewach Weiss - ambasador Izraela w Polsce (2003 r.)
• Stanisław Napierała - ksiądz, biskup diecezji kaliskiej (2004 r.)
• Stanisław Iwankiewicz - profesor, lekarz otolaryngolog, pionier mikrochirurgii ucha i krtani (2005 r.)
• Wanda Wiłkomirska - profesor, światowej sławy wiolinistka (2006 r.)
• Władysław Kościelniak - artysta grafik, dokumentalista historii i architektury Kalisza (2006 r.)
• Bogusław Śliwa - polski prawnik, działacz opozycyjny, autor Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej (2007)

Ciekawostki

Ta sekcja może zawierać listę informacji trywialnych, plotkarskich i tym samym niepotrzebnych w artykule encyklopedycznym. Staraj się integrować ciekawostki z główną treścią artykułu. Jeśli "nie pasują" do treści – to czy na pewno są w artykule potrzebne? Po oczyszczeniu tej sekcji możesz usunąć szablon. Potrzebę wpisania ciekawostek możesz omówić w dyskusji artykułu.

• Kalisz stara się o ponowne przywrócenie statusu miasta wojewódzkiego. Nowe województwo miałoby nosić nazwę środkowopolskie i (wg projektu wnioskujących) obejmować m.in. miasta takie jak Konin, Ostrów Wielkopolski czy Sieradz;
• Pierwszą polską naukową wyprawę do Afryki organizowali kaliszanin Stefan Szolc-Rogoziński i ostrowianin Klemens Tomczek;
• Władze Kalisza planują włączenie w jego granice administracyjne kilku pobliskich miejscowości (Kościelna Wieś, Borczysko, Biskupice, Nowa Wolica, Szałe, Pólko, Pruszków, Pawłówek)^{[potrzebne źródło]} tak, aby zyskać więcej terenów atrakcyjnych dla inwestorów i zwiększyć liczbę mieszkańców miasta do około 115 tysięcy;
• Od nazwy kaliskiej dzielnicy Szczypiorno wzięła się druga nazwa piłki ręcznej - szczypiorniak;
• W Kaliszu ma siedzibę Polski Związek Snookera i Bilarda Angielskiego;
• W ubiegłych latach, co roku, w Kaliszu znajdowała się meta turnieju kolarskiego Tour de Pologne;
• Kalisz znalazł się w czołówce samorządów w rankingu Rzeczypospolitej w 2005r.;^{[potrzebne źródło]}
• Obecnie w Kaliszu bezrobocie wynosi 5,5%^{[potrzebne źródło]}
• Przysmakiem Kalisza są słynne andruty kaliskie wypiekane już od XIX wieku. Andruty Kaliskie chcą wejść na lokalny rynek Europy^{[potrzebne źródło]}, dlatego przedstawiciele Lokalnej Organizacji Turystycznej Ziemi Kaliskiej stają na głowie, by zarejestrować je w Brukseli jako produkt regionalny. Jeśli się to uda, Kalisz będzie z andrutów znany jak np. Toruń z pierników czy też Zakopane z oscypków;
• W 2006 r. została wydana dwuzłotowa moneta z wizerunkiem kaliskiego ratusza
• W Kaliszu ostatni swój dzień w ojczyźnie spędził Fryderyk Chopin^{[potrzebne źródło]}.

Miasta partnerskie

• Adria
• Erfurt
• Hamm
• Hautmont
• Heerhugowaard
• Kamieniec Podolski
• La Louviere
• Martin
• Mińsk - Dzielnica Frunzeńska
• Preston
• Southampton
• Szentendre
• Tongeren

Przypisy

Zobacz też

• aglomeracja kalisko-ostrowska
• województwo środkowopolskie (wschodniowielkopolskie)
• KKS 1925 Kalisz
• Kalisko-Ostrowski Okręg Przemysłowy
• ludność Kalisza

Linki zewnętrzne

• Kalisz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (1882)
• Stary Kalisz
• Historia oraz ponad 1500 fotografii zabytków Kalisza i Wielkopolski Wschodniej
• Fotografie Kalisza
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi