Janusz Radziwiłł (hetman wielki litewski)
 |
Artykuł wymaga poszerzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, czego brakuje i uzupełnij braki, jeśli to możliwe. |
| Janusz Radziwiłł | |
 Janusz Radziwiłł |
|
 Trąby |
|
| Data urodzenia | 12 grudnia 1612 |
| Miejsce urodzenia | Popiela |
| Data śmierci | 31 grudnia 1655 |
| Miejsce śmierci | Tykocin |
| Rodzina | Radziwiłł |
| Rodzice | Krzysztof Radziwiłł Anna Kiszka |
| Małżeństwo | Katarzyna Potocka Maria Lupul |
| Dzieci | z Katarzyną Potocką: Anna Maria Radziwiłł Krzysztof Radziwiłł |
Janusz Radziwiłł (młodszy) herbu Trąby (ur.12 grudnia 1612, w Popieli, zm. 31 grudnia 1655, w Tykocinie) – hetman wielki litewski od 1654, wojewoda wileński od 1653, starosta generalny żmudzki i hetman polny litewski od 1646, podkomorzy wielki litewski od 1633, starosta kamieniecki, kazimierski, sejwejski.
Podobnie jak cała kiejdańsko-tykocińska linia Radziwiłłów był wyznania ewangelicko-reformowanego. Najpotężniejszy magnat swojej epoki, był niemal udzielnym władcą Litwy, prowadził samodzielną politykę zagraniczną, oddając się – podczas potopu szwedzkiego pod protektorat króla Szwecji, wiążąc z Hohenzollernami, spiskując z Wołoszczyzną i Siedmiogrodem, słynął z niesłychanego przepychu, hojności i buty.
Wybitny dowódca Rzeczypospolitej, o wysokich umiejętnościach militarnych, doskonałym wykształceniu wojskowym, umiejętności utrzymywania żelaznej dyscypliny w wojsku, lecz także skłonnościach do podejmowania nadmiernego ryzyka i okrucieństwu. Protektor kalwinizmu na Litwie. Po wybuchu powstania Chmielnickiego na czele armii Wielkiego Księstwa Litewskiego walczył z Kozakami. W 1649 odniósł świetne zwycięstwo w bitwie pod Łojowem. Zajął Kijów w kampanii 1651. Przeciwnik ugody białocerkiewskiej. Niechętny Janowi Kazimierzowi, stał na czele opozycji na Litwie. Po najeździe Rosji na Rzeczpospolitą 1654 bezskutecznie próbował powstrzymać przeważające siły moskiewskie. Odniósł zwycięstwo nad częścią armii rosyjskiej w bitwie pod Szkłowem ale został rozbity pod Szepielewiczami. Przegrał też pod Nowym Bychowem i Wilnem. Był częściowo winny nieprzygotowaniu do obrony Smoleńska, kluczowej twierdzy nadgranicznej. Przez długi czas utrudniał bowiem objęcie jej przez nowo mianowanego wojewodę Obuchowicza, a następnie nie w pełni wywiązał się z obowiązku udzielenia mu pomocy w przygotowaniu twierdzy do oblężenia. Po upadku Wilna, w kampanii wiosennej 1655 r. przedsięwziął szereg nieudanych operacji, wynikających z chęci oddalenia od siebie zarzutów o bierność. Obwiniając Jana Kazimierza o nieprzygotowanie Rzeczypospolitej do obrony, jedyny ratunek dla Litwy widział w zerwaniu unii z Polską i stworzeniu księstwa, rządzonego przez Radziwiłłów pod protekcją Szwecji.
Kalkulacje polityczne i niechęć do Jana Kazimierza skłoniły go, po najeździe Szwedów na Polskę w 1655 r. do zawarcia układu z przedstawicielem Karola X Gustawa w Kiejdanach, który to układ uznawał protektorat Szwecji nad Litwą. Jednak pozostałe rody litewskie (w tym także Radziwiłłowie birżańscy), obawiając się dominacji hetmana, wystąpili – wraz z dużą częścią wojsk litewskich – przeciwko niemu. Pokonany w polu, ciężko chory, uzależniony militarnie i finansowo (jego dobra na Litwie były regularnie rabowane przez przeciwników) od Szwedów prowadził walki na Podlasiu z konfederacją tyszowiecką wierną Janowi Kazimierzowi pod dowództwem Pawła Sapiehy. Zmarł w oblężonym Tykocinie tuż przed jego zdobyciem.
W Polsce uznawany często za zdrajcę, na Litwie zaś za bohatera dążącego do jej niepodległości.
Jego postać występuje w "Potopie" Henryka Sienkiewicza.
[edytuj] Bibliografia
Konstanty Ostrogski • Semen Jurewicz Holszański • Stanisław Janowicz Kieżgajło • Stanisław Kiszka • Konstanty Ostrogski • Jerzy Radziwiłł • Mikołaj Radziwiłł Rudy • Grzegorz Chodkiewicz • Krzysztof Radziwiłł Piorun • Jan Karol Chodkiewicz • Lew Sapieha • Krzysztof Radziwiłł • Janusz Kiszka • Janusz Radziwiłł • Paweł Jan Sapieha • Michał Kazimierz Pac • Kazimierz Jan Sapieha • Michał Serwacy Wiśniowiecki• Jan Sapieha • Grzegorz Antoni Ogiński • Ludwik Pociej • Michał Serwacy Wiśniowiecki • Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko • Michał Józef Massalski • Michał Kazimierz Ogiński • Szymon Kossakowski
Jerzy Radziwiłł • Andrzej Niemirowicz • Grzegorz Chodkiewicz • Roman Sanguszko • Krzysztof Radziwiłł Piorun • Jan Karol Chodkiewicz • Krzysztof Radziwiłł • Janusz Kiszka • Janusz Radziwiłł • Wincenty Gosiewski • Michał Kazimierz Pac • Władysław Wołłowicz • Michał Kazimierz Radziwiłł • Kazimierz Jan Sapieha • Jan Samuelowicz Ogiński • Józef Bogusław Słuszka • Michał Serwacy Wiśniowiecki • Grzegorz Antoni Ogiński • Michał Serwacy Wiśniowiecki • Ludwik Pociej • Stanisław Ernest Denhoff • Jerzy Hieronim Kryszpin-Kirszensztein • Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko • Michał Józef Massalski • Aleksander Michał Sapieha • Józef Sosnowski • Ludwik Tyszkiewicz • Szymon Kossakowski • Józef Zabiełło